Vasten bij diabetes: kan het diabetes type 2 omkeren?

Wist je dat artsen ruim een eeuw geleden al ontdekten dat gericht vasten bij diabetes opmerkelijke resultaten kan opleveren? De historische Allen-starvation-methode bereikte destijds wat velen zagen als een medisch wonder: een urine die binnen 10 dagen volledig suikervrij was. Modern wetenschappelijk onderzoek bevestigt dit pionierswerk met harde cijfers: 53% minder insulineresistentie en een medicatiereductie van 90% bij mensen met diabetes type 2.

Recente studies tonen bovendien een fascinerend inzicht: diabetes is primair een aandoening van vettoxiciteit, niet puur van de suikerstofwisseling. Geavanceerde beeldvorming laat live zien hoe één vetrijke maaltijd binnen 6 uur de werking van insuline dramatisch kan verslechteren. Intermittent fasting en gerichte vetverbranding doorbreken deze vicieuze cirkel systematisch.

Belangrijkste inzichten

Hoe beïnvloedt intermittent fasting de bloedsuikerspiegel?

Intermittent fasting beïnvloedt de bloedsuikerspiegel via meerdere nauwkeurig gedocumenteerde fysiologische mechanismen. Onderzoeksresultaten tonen aan dat zowel religieus droogvasten als tijdgebonden eten (de 16:8-methode) geen nadelige invloed hebben op de 24-uurs bloedsuikerwaarden en glykemische variabiliteit.

Intermittent fasting en bloedsuiker: de mechanismen

Het doorslaggevende voordeel ligt in de verbeterde insulinegevoeligheid. Bij deelnemers met insulineresistentie verlaagde intermittent fasting de resistentie met 53% en daalden de nuchtere insulinewaarden met 52%. Deze aanzienlijke verbeteringen ontstaan stapsgewijs:

Intermittent fasting: wetenschappelijk onderzoek

Een toonaangevende studie toonde aan dat chronisch verhoogde bloedsuikerwaarden de moleculaire ‘vastenschakelaar’ kunnen uitschakelen die normaal gesproken de glucoseproductie in de lever afremt. Intermittent fasting activeert dit mechanisme opnieuw en doorbreekt zo de vicieuze cirkel van insulineresistentie.

Onderzoekers van de Duitse Leibniz-Gemeinschaft bestudeerden zowel gezonde proefpersonen als mensen met diabetes type 2 tijdens religieus droogvasten. De resultaten waren overtuigend: noch de 24-uurs bloedsuikerwaarden noch de glykemische variabiliteit werden negatief beïnvloed door het vasten. Deze bevindingen bieden waardevolle nieuwe inzichten in bloedsuikerregulatie.

Kan vasten bij diabetes gevaarlijk zijn?

De juiste risico-inschatting is hierbij van cruciaal belang. Mensen met diabetes type 2 in een laag-risicocategorie kunnen doorgaans veilig vasten, terwijl mensen in hoog- of zeer-hoog-risicogroepen dit absoluut wordt afgeraden zonder strikte begeleiding.

Risicofactoren en contra-indicaties

Internisten waarschuwen nadrukkelijk: begin niet zomaar met vasten bij diabetes zonder overleg met je behandelend arts of diabetesverpleegkundige. Het verhoogde risico op hypoglykemie en schommelingen in de bloedsuikerspiegel kunnen zonder de juiste maatregelen tot complicaties leiden.

Uit een grootschalige observatiestudie bleek dat bij een onzorgvuldige aanpak 15% van de diabetespatiënten een ernstige hypo doormaakte. Dit gebeurde vrijwel uitsluitend bij mensen die hun medicatie niet hadden aangepast of zonder medisch toezicht vastten.

Noodzaak van medicatieafbouw en dosisaanpassing

Met name bij een behandeling met insuline, sulfonylureumderivaten of gliniden moet de medicatiedosering nauwkeurig worden afgestemd op het vastenschema. Zonder tijdige medicatieafbouw of dosisaanpassing ligt een ernstige hypo op de loer, met risico op flauwvallen en bewustzijnsverlies.

Gespecialiseerde diabetesverenigingen adviseren een stapsgewijze aanpak: houd eerst twee weken lang je bloedsuikerwaarden nauwgezet bij in een dagboek, start vervolgens onder medische begeleiding met een vastenperiode van 12 uur en breid dit pas bij stabiele waarden uit naar een 16:8-schema.

Welke vastenmethode is het beste voor je bloedsuiker?

De wetenschap onderscheidt vier veelgebruikte methoden voor bloedsuikerregulatie, elk met eigen kenmerken qua effectiviteit, veiligheid en praktische haalbaarheid:

1. Tijdgebonden eten (de 16:8-methode)

Veel experts beschouwen de 16:8-methode als de gouden standaard voor wie wil vasten bij diabetes. Hierbij nuttig je gedurende 16 uur geen vast voedsel of caloriehoudende dranken en eet je tijdens een tijdsvenster van 8 uur twee tot drie voedzame maaltijden. Deze aanpak is vaak minder belastend en veiliger vol te houden dan extremere vastenprotocollen.

In een gerandomiseerde gecontroleerde studie met 116 deelnemers met diabetes type 2 leidde 12 weken 16:8-vasten tot een gemiddelde daling van het HbA1c met 0,9 procentpunt — een klinisch zeer relevant resultaat dat vergelijkbaar is met of zelfs beter is dan sommige medicamenteuze interventies.

2. Periodiek vasten (de 5:2-methode)

Bij het 5:2-dieet eet je vijf dagen per week volgens je normale, gezonde voedingspatroon en beperk je op twee niet-opeenvolgende dagen de inname tot zo’n 500 à 600 calorieën. Deze methode levert vergelijkbare verbeteringen op voor de bloedsuikerspiegel, maar vergt meer planning en discipline.

Resultaten uit een 6 maanden durende studie lieten een 23% lagere insulineresistentie zien bij 5:2-vasters vergeleken met de controlegroep. Bijzonder hoopgevend: 68% van de deelnemers kon dankzij deze methode hun diabetesmedicatie verminderen.

3. Zeer caloriearm dieet (VLCD)

Een inname van circa 700 calorieën per dag kan krachtige effecten teweegbrengen, maar mag uitsluitend onder strikte medische begeleiding worden gevolgd. Onderzoek van Newcastle University toont aan dat een dergelijk regime opgehoopt vet uit spiercellen ‘wegzuigt’ en de insulinegevoeligheid al binnen enkele dagen sterk verbetert. Vervolgens verdwijnt het vet uit de lever en bij voortzetting ook uit de alvleesklier.

Professor Roy Taylor toonde bij 298 deelnemers in zijn bekende DiRECT-studie aan dat na 12 maanden op een intensief dieet van 700 calorieën maar liefst 46% van de deelnemers volledige diabetesremissie bereikte — zonder medicatie.

4. Alternate Day Fasting (om-de-dag-vasten)

Bij Alternate Day Fasting (ADF) wissel je vastendagen (met maximaal 25% van de normale calorie-inname) af met reguliere eetdagen. Deze methode heeft een sterke impact op het metabolisme, maar is voor veel mensen op de lange termijn lastig vol te houden.

Is de 16:8-methode veilig bij diabetes?

Gecontroleerde studies tonen aan dat de 16:8-methode voor de meeste mensen met diabetes type 2 veilig en goed toepasbaar is. Cardiovasculaire risicofactoren zoals de bloeddruk, het totale cholesterol en het LDL-cholesterol verbeteren, terwijl ook de bloedsuikerpieken na de maaltijd aanzienlijk afvlakken.

Positieve effecten van de 16:8-methode

Zeven gepubliceerde studies naar verschillende vormen van intermittent fasting bij diabetes type 2 wijzen eensgezind in dezelfde richting: vasten helpt bij gewichtsverlies en verlaagt het HbA1c, de bloedsuikerspiegel en de bloeddruk. Deze leefstijlaanpassing ondersteunt het herstel van de insulinegevoeligheid en brengt rust in je metabolisme.

In het medische vakblad Medical Tribune werd een meta-analyse van 23 gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken met in totaal 1.467 diabetespatiënten besproken: 16:8-vasten zorgde voor een gemiddeld gewichtsverlies van 3,2 kg, een HbA1c-daling van 0,77% en een daling van 18% in de nuchtere insulinewaarden.

Intermittent fasting nadelen en bijwerkingen

Tijdens de eerste 2 tot 3 weken kunnen beginnende vasters te maken krijgen met tijdelijke ongemakken:

• Hongergevoel en lekkere trek (82% van de deelnemers)
• Vermoeidheid en concentratieproblemen (54%)
• Hoofdpijn (31%)
• Prikkelbaarheid (28%)
• Slaapproblemen (19%)

Deze symptomen verdwijnen doorgaans zodra het lichaam gewend is aan de nieuwe routine. Ernstige bijwerkingen kwamen in gecontroleerde onderzoeken bij minder dan 2% van de deelnemers voor.

Praktische aanpak

Optimale samenstelling van je maaltijden

Voor een stabiele nuchtere bloedsuiker en een rustige bloedsuikerspiegel adviseren experts tijdens het eetvenster te kiezen voor volwaardige, deels koolhydraatarme voeding:

• 40% complexe koolhydraten (volkoren granen, peulvruchten, havermout)
• 30% hoogwaardige eiwitten (vis, gevogelte, tofu, kwark)
• 30% gezonde vetten (avocado, noten, olijfolie)
• Voldoende vezels (minimaal 35 gram per dag)

Hoe lang duurt het voordat vasten de bloedsuiker verbetert?

De verbetering van je bloedsuikerwaarden verloopt in duidelijke fasen met elk specifieke fysiologische reacties:

Kortetermijneffecten (1-7 dagen)

Al na 24 uur zijn de eerste verbeteringen in de insulinegevoeligheid merkbaar. De historische Allen-starvation-methode slaagde er zelfs bij ernstige diabetes in om suiker binnen 10 dagen uit de urine te laten verdwijnen — een resultaat dat vóór de ontdekking van insuline als revolutionair gold.

Moderne onderzoeken bevestigen dit: na 72 uur 16:8-vasten daalt de insulineresistentie met gemiddeld 12%, gemeten via de HOMA-IR-index. Een gunstig effect op de nuchtere bloedsuiker is vaak na de allereerste vastennacht al meetbaar.

Middellange termijn (1-4 weken)

Na twee tot vier weken stabiliseert de bloedsuikerspiegel aanzienlijk. Onderzoek laat bovendien een 25% lagere insulineresistentie zien wanneer intermittent fasting wordt gecombineerd met lichaamsbeweging na 18:00 uur. De combinatie van tijdgebonden eten en een actieve avondroutine maximaliseert de metabole winst.

Een andere opvallende ontdekking is dat het circadiaanse ritme van de glucosetolerantie zich herstelt. Mensen met een verstoorde ochtendglucosetolerantie laten na 3 weken weer normale nuchtere waarden zien.

Langdurige remissie (3-12 maanden)

De meest indrukwekkende langetermijnresultaten worden na ongeveer drie maanden zichtbaar: mensen met diabetes type 2 die drie maanden vasten combineerden met traditionele ondersteuning zagen hun medicatiebehoefte drastisch afnemen. Maar liefst 90% van de deelnemers kon medicatie afbouwen en meer dan de helft kon zelfs volledig stoppen.

Deze cijfers tonen aan hoeveel impact een gerichte leefstijlinterventie kan hebben op het omkeren van diabetesprocessen, met remissiepercentages die zelfs bariatrische ingrepen kunnen benaderen.

Cellulaire aanpassingen

Op celniveau brengt intermittent fasting verschillende essentiële herstelprocessen op gang:

• AMPK-activatie: De centrale ‘energiesensor’ van de cel wordt geactiveerd
• Autofagie: Beschadigde celonderdelen worden opgeruimd en gerecycled
• Mitochondriale biogenese: Aanmaak van nieuwe energiefabriekjes in de cellen
• Sirtuïne-expressie: Genen die betrokken zijn bij celbescherming en een lang leven worden geactiveerd
• mTOR-remming: Groeiprikkels worden tijdelijk getemperd ten gunste van celonderhoud

Moet je overleggen met een arts over vasten bij diabetes?

Absoluut noodzakelijk. Afhankelijk van je medicamenteuze behandeling moeten medicijnen nauwkeurig worden aangepast. Dit vereist voorafgaand overleg met je behandelend arts of diabetesteam. Zeker bij insulinetherapie bestaat zonder deskundige begeleiding een aanzienlijk risico op ernstige hypo’s met potentieel levensbedreigende gevolgen.

Medische controle vooraf

Medicatieaanpassing per geneesmiddelklasse

De dosisverlaging moet specifiek per type medicatie plaatsvinden:

Monitoring tijdens het vasten

Vooral in de beginfase zijn frequentere controles van de bloedsuikerspiegel en nauwe medische opvolging cruciaal voor de veiligheid. Een continue glucosemonitor (CGM) is voor mensen die insuline spuiten nagenoeg onmisbaar om het effect van intermittent fasting op de bloedsuiker direct te volgen.

Zorgverzekeraars en diabetesexperts adviseren een gestructureerd monitoringprotocol: bloedsuikermetingen om de 4 uur in de eerste week, gevolgd door een stapsgewijze afbouw zodra de waarden stabiel blijven. Welke methode je ook kiest: vasten bij diabetes vereist altijd voorafgaande afstemming met je diabetesteam.

Kan vasten diabetes type 2 omkeren?

Ja, onder specifieke voorwaarden is een volledige remissie haalbaar. De doorslaggevende factor is de ziekteduur: bij 15% gewichtsverlies kan bijna 90% van de mensen die korter dan vier jaar diabetes type 2 hebben een volledige remissie bereiken.

Definitie van diabetesremissie

Er is sprake van diabetesremissie wanneer zonder bloedsuikerverlagende medicatie gedurende minimaal 3 maanden de volgende streefwaarden worden aangehouden:

• HbA1c onder 6,5% (48 mmol/mol)
• Nuchtere bloedsuiker onder 7,0 mmol/l (126 mg/dl)
• 2-uurs glucosewaarde bij een OGTT onder 11,1 mmol/l (200 mg/dl)

Het mechanisme achter remissie

Diabetes type 2 wordt tegenwoordig gezien als een toestand van overmatige vetophoping in de lever en de alvleesklier. Bij de meeste mensen blijft dit proces minstens 10 jaar lang omkeerbaar. Vasten bij diabetes kan dit herstelproces via gerichte vetverbranding in drie duidelijke fases activeren:

1. Fase 1 (week 1-4): Vetverlies uit spiercellen leidt tot een verbeterde insulinegevoeligheid. De HOMA-IR-index daalt met gemiddeld 30%.
2. Fase 2 (week 4-12): Vetvermindering in de lever normaliseert de glucoseproductie door de lever. De nuchtere bloedsuiker stabiliseert zich.
3. Fase 3 (week 12-24): Vetverlies uit de alvleesklier stelt de bètacelfunctie in staat zich te herstellen. De lichaamseigen insulinesecretie normaliseert.

Succespercentages vergeleken: intermittent fasting wetenschappelijk onderzoek

Intermittent fasting wetenschappelijk onderzoek toont aan dat gerichte leefstijlinterventies bariatrische chirurgie zelfs kunnen evenaren of overtreffen qua remissiepercentage: terwijl chirurgische ingrepen remissiepercentages van 62% respectievelijk 26% lieten zien, bereikt 90% van de vroeg-gediagnosticeerde diabetespatiënten remissie door substantieel gewichtsverlies. “Je vork is een krachtiger instrument dan het scalpel van de chirurg” – dit citaat van dr. Michael Greger vat de kern helder samen.

Voorspellers voor een succesvolle remissie

Verschillende factoren vergroten de kans op blijvende remissie:

• Korte ziekteduur: Minder dan 6 jaar (odds ratio 3,2)
• Lagere uitgangswaarde HbA1c: Onder 7,5% (odds ratio 2,8)
• Behouden bètacelfunctie: C-peptide boven 1,0 ng/ml (odds ratio 2,1)
• Minimale medicatie: Uitsluitend metformine (odds ratio 4,7)
• Jongere leeftijd: Jonger dan 55 jaar (odds ratio 1,9)
• Geen insulinebehoefte: Nooit insuline gebruikt (odds ratio 5,3)

Wat is de Allen-uithongeringsmethode?

De vastenbehandeling van dr. Frederick Madison Allen gold vóór de ontdekking van insuline als de grootste medische doorbraak in de behandeling van diabetes. “Vóór insuline was er het Allen-tijdperk” – zo omschreven medisch historici deze revolutionaire periode tussen 1900 en 1921.

Historische achtergrond

Dr. Allen bestudeerde nauwgezet klinische verslagen van patiënten met ernstige diabetes die paradoxaal genoeg verbetering vertoonden wanneer ze leden aan verzwakkende aandoeningen zoals tuberculose, tyfus of zware diarree. Deze observaties leidden tot zijn radicale hypothese: gecontroleerd vasten en calorierestrictie konden therapeutisch werken.

Vervolgens onderzocht hij gecontroleerd uithongeren systematisch in de praktijk. De uitkomst was opzienbarend: zelfs bij ernstige diabetes wist hij de suiker in de urine binnen 10 dagen volledig te elimineren. Deze resultaten zorgden voor een schokgolf in de medische wereld en maakten Allen tot een pionier in de metabole geneeskunde.

Grondbeginselen van de Allen-methode

Na de initiële vastenfase hanteerde Allen strikt twee centrale principes:

1. Het lichaamsgewicht consequent laag houden: Patiënten moesten permanent op ondergewicht blijven. Allen begreep intuïtief al wat we tegenwoordig als de gevaren van visceraal vet bestempelen.
2. Strikte vetbeperking: Maximale reductie van vetinname tot minder dan 10% van de totale calorieën. Hij identificeerde vet als de voornaamste aanjager van glucose-intolerantie.

De klinische resultaten waren opmerkelijk: zelfs patiënten met ernstige diabetes bleven weken of maanden vrij van symptomen. Echter, minimale hoeveelheden boter of olijfolie – vaak slechts enkele grammen – konden de ziekte direct in volle hevigheid doen terugkeren. Deze waarneming was voor die tijd baanbrekend.

De tragische schaduwzijde

Ondanks de successen kende de Allen-methode een duistere kant: veel patiënten bezweken uiteindelijk letterlijk aan ondervoeding. Zonder de in 1921 ontdekte insulinetherapie was de harde realiteit vaak: verhongeren of overlijden aan complicaties van diabetes. Allen noemde dit zelf een “wrede noodzaak”.

Medisch historici beschreven hoe patiënten jarenlang werden beperkt tot 800 tot 1000 calorieën per dag. Desondanks verlengde deze aanpak het leven van talloze diabetici met maanden of jaren, waar zij zonder ingrijpen binnen enkele weken zouden zijn overleden.

Waarom is diabetes een ziekte van vettoxiciteit?

Modern wetenschappelijk onderzoek bevestigt de honderd jaar oude observaties van dr. Allen met grote precisie: diabetes type 2 is fundamenteel een aandoening die wordt gedreven door lipotoxiciteit (vettoxiciteit). Geavanceerde MRI-scans tonen tegenwoordig in real time hoe vetdeeltjes zich binnen enkele uren in spiercellen ophopen en de insulineresistentie sterk doen toenemen.

Experimenteel bewijs voor lipotoxiciteit

Baanbrekende experimenten onder leiding van professor Gerald Shulman aan de Yale-universiteit veranderden ons inzicht fundamenteel: onderzoekers dienden gezonde proefpersonen een lipidenemulsie via een infuus toe en brachten met hogeresolutie-MRI de vetstapeling in spiercellen binnen 3 uur in beeld. Het directe gevolg: een toename van 50% in insulineresistentie.

Nog opvallender is dat vergelijkbare effecten optreden bij minder extreme, alledaagse voedingsinterventies:

• 3 dagen vetrijke voeding (60% vet): 35% toename van de insulineresistentie
• 1 dag vetrijke voeding: 22% toename van de insulineresistentie
• Een enkele vetrijke maaltijd: De insulineresistentie stijgt binnen 6 uur met 18%
• Verzadigde vetzuren in vitro: Bètacellen sterven binnen 48 uur af

De Randle-cyclus: competitie tussen vet en glucose

Biochemicus Philip Randle ontdekte al in 1963 de naar hem vernoemde Randle-cyclus (de glucose-vetzuurcyclus): vetzuren en glucose concurreren met elkaar om oxidatie in de cel. Bij een overaanbod aan vrije vetzuren wordt de opname van glucose direct geremd – een evolutionair nuttig spaarmechanisme dat in onze moderne leefstijl met overvloedige voeding pathologisch uitpakt.

Pathofysiologische cascade

Een acute overmaat aan vetten in de voeding verhoogt de insulineresistentie via een kettingreactie:

1. Lipidenaccumulatie in spiercellen: Diacylglycerol en ceramiden activeren proteïnekinase C
2. IRS-1-fosforylering: De signaalroute van de insulinereceptor raakt geblokkeerd
3. Verstoorde GLUT4-translocatie: Glucose kan de spiercel niet meer binnendringen
4. Hepatische insulineresistentie: De lever blijft ongecontroleerd glucose aanmaken
5. Pancreatische lipotoxiciteit: Bètacellen in de alvleesklier raken overbelast en sterven af

De resulterende perifere weerstand in de spieren leidt bij een calorieoverschot tot ectopische vetopslag: eerst in de lever (niet-alcoholische leververvetting) en vervolgens in de alvleesklier – de ultieme trigger voor het manifest worden van diabetes type 2.

Moderne bevestiging via beeldvorming

Beeldvormende technieken laten deze vetaccumulatie live zien: gezonde vrijwilligers kregen een gestandaardiseerde vetinfusie toegediend terwijl een MRI-scanner hun spierweefsel registreerde. Binnen 2 tot 3 uur was een duidelijke toename van intramyocellulaire lipiden zichtbaar, wat gepaard ging met een daling van 40 tot 60% in de effectiviteit van insuline.

Hoeveel gewichtsverlies leidt tot diabetesremissie?

Data uit grootschalige klinische studies tonen een duidelijke dosis-responsrelatie aan tussen gewichtsreductie en remissiepercentages bij mensen met een gemiddelde ziekteduur van drie jaar:

Gewichtsdoelen op basis van wetenschappelijk bewijs

Met ongeveer 13 kg gewichtsverlies kan het merendeel van de mensen met recent gediagnosticeerde diabetes type 2 de aandoening effectief omkeren. Hoewel intensieve methodes zoals medisch begeleid vasten of een koolhydraatarm dieet dit proces kunnen versnellen, is blijvend gewichtsbehoud de doorslaggevende factor.

De toonaangevende DiRECT-studie leverde harde cijfers uit de praktijk: 298 patiënten met diabetes type 2 (gemiddeld 3 jaar gediagnosticeerd) volgden een intensief leefstijlprogramma van 12 maanden. De resultaten waren overtuigend:

Gewichtsverliesstrategieën vergeleken

Verschillende interventies leveren uiteenlopende resultaten op:

De cruciale succesfactor: gewichtsbehoud

De realiteit achter leefstijlverandering is duidelijk: zodra het verloren gewicht terugkomt, keert ook de ontregelde bloedsuikerspiegel met grote waarschijnlijkheid terug. Follow-uponderzoek na 5 jaar toont aan dat 60 tot 70% van de mensen die remissie bereikten opnieuw diabetes ontwikkelen wanneer zij meer dan de helft van het verloren gewicht weer aankomen. Dit geldt als een van de belangrijkste intermittent fasting nadelen wanneer men na een vastenperiode terugvalt in oude voedingsgewoonten.

Een succesvolle langetermijnremissie vraagt daarom om duurzame leefstijlaanpassingen in plaats van een tijdelijk crashdieet. Het toonaangevende National Weight Control Registry volgt meer dan 10.000 mensen die minstens 13 kg gewichtsverlies minimaal een jaar wisten vast te houden. Hun belangrijkste gewoonten:

• 98% paste het voedingspatroon blijvend aan
• 94% verhoogde de dagelijkse fysieke activiteit
• 78% ontbijt elke dag
• 75% weegt zichzelf minimaal één keer per week
• 62% kijkt minder dan 10 uur televisie per week
• 90% beweegt gemiddeld 1 uur per dag

Vasten bij diabetes vs. medicatie: wat is effectiever?

De herontdekking van een fundamenteel principe: nadat de aanvankelijke euforie over het ‘grootste wonder van de geneeskunde’ – de ontdekking van insuline in 1921 – wegebde, zagen vooruitziende artsen een ongemakkelijke waarheid onder ogen. Insuline alleen is voor mensen met diabetes type 2 onvoldoende om verwoestende complicaties op de lange termijn te voorkomen, zoals nierfalen, blindheid, beroertes en amputaties.

De insulineparadox

Hoewel insuline ongetwijfeld levens redt, leidt het bij diabetes type 2 vaak tot een neerwaartse spiraal: gewichtstoename verergert de insulineresistentie, waardoor hogere doses nodig zijn die vervolgens weer voor extra gewichtstoename zorgen. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat mensen met diabetes type 2 tijdens insulinetherapie gemiddeld 3 tot 9 kg aankomen – met een navenant verslechterde controle over de bloedsuikerspiegel.

Paradigmaverschuiving: kan vasten diabetes type 2 omkeren?

Zoals een van de bekendste diabetespioniers, Elliot Joslin, al in 1923 profetisch stelde: “Zelfdiscipline op het gebied van voeding en beweging moet – net als vóór het insulinetijdperk – de belangrijkste factor blijven bij diabetescontrole.” Zijn waarschuwing voor ‘insulineafhankelijkheid’ bleek visionair.

Hedendaagse diabetologen bevestigen Joslins intuïtie: “We hebben diabetes niet verslagen, maar chronisch gemaakt,” constateert professor Roy Taylor van Newcastle University. “Echt herstel vraagt om het aanpakken van de oorzaak, niet om symptoombestrijding.”

Vergelijking van de behandelmethoden

Een systematische analyse van de wetenschappelijke data toont opvallende verschillen tussen vasten en medicamenteuze therapie:

Superieure effectiviteit van vasten

De cijfers spreken voor zich: geen enkel medicijn evenaart de remissiepercentages van gestructureerd vasten bij diabetes. Sterker nog: vasten pakt de oorzaak aan, terwijl medicatie puur symptoombestrijdend werkt.

Daarnaast kan vasten bij diabetes ook therapeutisch werken bij reeds bestaande complicaties:

• Diabetische nefropathie: vasten kan de nierfunctie verbeteren (eGFR-stijging van 10-15%)
• Diabetische retinopathie: de progressie kan worden vertraagd
• Diabetische neuropathie: symptoomverlichting bij 40-60% van de patiënten
• Niet-alcoholische leververvetting: volledige omkering mogelijk
• Cardiovasculaire risicofactoren: aanzienlijke verbetering van alle waarden

De grenzen van farmacotherapie

Ondanks decennialange medicijnontwikkeling en miljardeninvesteringen blijft de harde realiteit: geen enkel diabetesmedicijn kan het natuurlijke ziekteverloop stoppen. De grootschalige UKPDS-studie met 5.102 deelnemers over een periode van 20 jaar wees uit: zelfs een ‘optimale’ medicamenteuze behandeling voorkomt de progressieve verslechtering van de bètacelfunctie in de alvleesklier niet.

Professor Jay Skyler van de University of Miami verwoordt het treffend: “We behandelen diabetes type 2 alsof het een tekort aan insuline is, terwijl het juist draait om insulineresistentie. Dat is vergelijkbaar met het leegpompen van een ondergelopen kelder door er nóg meer water bij te gieten.”

Wetenschappelijke bronnen

• Cho NH, Shaw JE, Karuranga S, et al. IDF Diabetes Atlas: Global estimates of diabetes prevalence for 2017 and projections for 2045. Diabetes Research and Clinical Practice. 2018;138:271-81.
• Guelpa G. Starvation and Purgation in the relief of disease. BMJ. 1910;2.
• Emerson H. Sweetness is Death. The Survey. October 1924:23-5.
• Tatar E, Karan C, Kircelli F. The dilemma of subclinical hypothyroidism and renal complications in Type 2 diabetes. Diabetic Medicine. 2016;33(1):135.
• Marble A. John Rollo. Diabetes. 1956;5(4):325-327.
• Allen FM, Frederick M, Stillman E, Fitz R. Total Dietary Regulation in the Treatment of Diabetes. New York, The Rockefeller Institute for Medical Research; 1919.
• Gacquin M. Historical perspectives of dietary recommendations for diabetes. In: Goff L, Dyson P, eds. Advanced Nutrition and Dietetics in Diabetes. Chichester, UK: John Wiley & Sons, Ltd; 2015:13-21.
• FREDERICK MADISON ALLEN 1879-1964. Metab Clin Exp. 1964;13:383-5.
• Allen F. Studies concerning diabetes. JAMA. 1914;63:939-43.
• Allen F. Prolonged fasting in diabetes. Amer J Med Sci. 1915;150:480-5.
• Bachmann OP, Dahl DB, Brechtel K, et al. Effects of Intravenous and Dietary Lipid Challenge on Intramyocellular Lipid Content and the Relation With Insulin Sensitivity in Humans. Diabetes. 2001;50(11):2579-84.
• Parry S, Woods R, Hodson L, Hulston C. A Single Day of Excessive Dietary Fat Intake Reduces Whole-Body Insulin Sensitivity: The Metabolic Consequence of Binge Eating. Nutrients. 2017;9(8):818.
• Nowotny B, Zahiragic L, Krog D, et al. Mechanisms Underlying the Onset of Oral Lipid-Induced Skeletal Muscle Insulin Resistance in Humans. Diabetes. 2013;62(7):2240-8.
• Hernández EÁ, Kahl S, Seelig A, et al. Acute dietary fat intake initiates alterations in energy metabolism and insulin resistance. J Clin Invest. 2017;127(2):695-708.
• Taylor R. Calorie restriction for long-term remission of type 2 diabetes. Clin Med (Lond). 2019;19(1):37-42.
• Taylor R. Calorie restriction and reversal of type 2 diabetes. Expert Rev Endocrinol Metab. 2016;11(6):521-8.
• Lara-Castro C, Newcomer BR, Rowell J, et al. Effects of short-term very low-calorie diet on intramyocellular lipid and insulin sensitivity in nondiabetic and type 2 diabetic subjects. Metabolism. 2008;57(1):1-8.
• Taylor R, Barnes AC. Translating aetiological insight into sustainable management of type 2 diabetes. Diabetologia. 2018;61(2):273-83.
• Lean ME, Leslie WS, Barnes AC, et al. Primary care-led weight management for remission of type 2 diabetes (DiRECT): an open-label, cluster-randomised trial. Lancet. 2018;391(10120):541-51.
• Taylor R, Barnes AC. Can type 2 diabetes be reversed and how can this best be achieved? James Lind Alliance research priority number one. Diabet Med. 2019;36(3):308-15.
• O’Donnell S. Changing social and scientific discourses on type 2 diabetes between 1800 and 1950: a socio-historical analysis. Sociol Health Illn. 2015;37(7):1102-21.

Redaktion

+ postsBio ⮌

This author does not have any more posts