Zagrożenia zdrowotne związane z marihuaną budzą coraz więcej dyskusji, ale jeden poważny problem wciąż pozostaje mało znany: pestycydy w marihuanie. O uzależnieniu i skutkach psychicznych mówi się dużo. Tymczasem badania naukowe z USA pokazują alarmujący obraz. Produkty konopne z legalnych dyspensarów zawierają czasem pozostałości pestycydów w ilościach nawet 1000 razy wyższych niż dopuszczalne normy. Podczas palenia około 50% tych pestycydów trafia prosto do płuc, co może mieć poważne skutki dla zdrowia.
Szczególnie niepokojące jest to, że wielomiliardowy przemysł konopny blokuje regulacje wzorowane na tych, które objęły przemysł tytoniowy. Dokumenty dowodzą, że Big Tobacco od lat 70. czeka na legalizację konopi, by wejść na rynek jako „Big Blunt”. Stosuje przy tym te same strategie, które przez dziesięciolecia utrudniały ochronę konsumentów.
Spis treści
- Najważniejsze wnioski
- Niedoceniany problem pestycydów w marihuanie
- Szkodliwość marihuany: przegląd naukowy
- Jak pestycydy trafiają do płuc podczas palenia
- Dlaczego koncentraty konopne są szczególnie niebezpieczne
- Marihuana medyczna: kto ją przepisuje i kto ją dostaje?
- Przemysł konopny blokuje ochronę konsumentów
- Big Tobacco czeka na „Big Blunt”
- Jak możesz chronić się przed pestycydami
- Źródła naukowe
Najważniejsze wnioski
- Ekstremalne skażenie pestycydami: W Los Angeles 2 z 3 przebadanych próbek marihuany z legalnych dyspensarów zawierały pozostałości pestycydów w ilościach nawet 1000 razy wyższych niż dopuszczalne normy.
- Bezpośredni transfer do płuc: Podczas palenia zwykłego jointa około 50% pestycydów trafia prosto do płuc. To znacznie więcej niż w przypadku papierosów z filtrem (10%).
- Koncentraty do 10 razy bardziej toksyczne: Oleje i woski konopne zawierają nawet 10 razy więcej pestycydów niż zwykłe suszone kwiatostany.
- Masowe skażenie: W stanie Waszyngton 5 z 6 przebadanych próbek było skażonych neurotoksynami i potencjalnymi czynnikami rakotwórczymi, a w niektórych wykryto nawet 24 różne pestycydy.
- Brak dopuszczonych pestycydów: Amerykańska agencja ochrony środowiska EPA nie dopuściła ani jednego pestycydu do stosowania w uprawie konopi, ponieważ na szczeblu federalnym są one wciąż nielegalne.
- Opór przemysłu: Wielomiliardowy przemysł konopny blokuje regulacje tymi samymi metodami, które Big Tobacco z powodzeniem stosowało przez dziesięciolecia.
- Big Tobacco czeka: Wewnętrzne dokumenty pokazują, że koncerny tytoniowe, takie jak Philip Morris, od lat 70. czekają na legalizację konopi, by wejść na rynek jako „Big Blunt”.
Niedoceniany problem pestycydów w marihuanie
Dlaczego pestycydy w suszu konopnym są niebezpieczne?
Pestycydy w marihuanie to poważne zagrożenie dla zdrowia. Rzadko zwraca się na nie uwagę nawet w publicznej dyskusji o szkodliwości marihuany. Kalifornia, pierwszy stan USA z legalną marihuaną medyczną, doświadczyła niepokojących zjawisk już w pierwszych latach legalizacji. Laboratoria wielokrotnie zgłaszały wysokie pozostałości pestycydów w produktach konopnych.
Miasto Los Angeles potajemnie zakupiło więc trzy próbki z dyspensarów i zleciło ich badanie. Wyniki pokazały skalę problemu: w dwóch z trzech próbek stężenia pestycydów były nawet 1000 razy wyższe od dopuszczalnych norm. Kluczowe pytanie brzmi jednak nie tylko, ile pestycydów zawiera produkt, ale ile z nich faktycznie trafia do organizmu konsumenta.
Wyniki badań Sullivana i wsp. (2013), opublikowane w Journal of Toxicology, pokazują, że ilość pestycydów przedostających się do organizmu podczas palenia marihuany jest „zdumiewająco wysoka i stanowi poważny problem”. W przeciwieństwie do innych zanieczyszczeń te związki chemiczne nie stają się nieszkodliwe w procesie spalania. Przeciwnie: w dużych stężeniach trafiają prosto do płuc i do krwiobiegu.
Czym skażenie marihuany pestycydami różni się od marihuany rozcieńczanej?
Niemieckie Centrum ds. Uzależnień (Deutsche Hauptstelle für Suchtfragen) ostrzega przed marihuaną rozcieńczaną dodatkami, takimi jak piasek, cukier, tłuczone szkło, lakier do włosów czy pasta do butów. Takie zanieczyszczenia sprawiają, że dawkowanie jest nieprzewidywalne, a podczas spalania powstają toksyczne opary.
Skażenie pestycydami to jednak zupełnie inny problem. Nie chodzi tu o celowe rozcieńczanie przez przestępczych dilerów, lecz o pozostałości z uprawy, występujące nawet w legalnych, licencjonowanych dyspensarach. O marihuanie rozcieńczanej mówi się już w działaniach edukacyjnych, ale pestycydy wciąż są często pomijanym zagrożeniem. Ich stężenie może być nawet 1000 razy wyższe od norm, a problem dotyczy zarówno marihuany medycznej, jak i rekreacyjnej.
Szkodliwość marihuany: przegląd naukowy
Jakie zagrożenia zdrowotne niesie marihuana?
Zagrożenia zdrowotne związane z marihuaną obejmują szeroki wachlarz skutków ostrych i przewlekłych. Niemieckie Centrum ds. Uzależnień (Deutsche Hauptstelle für Suchtfragen) opisuje następujące ostre negatywne skutki odurzenia marihuaną:
- Spowolniona reakcja i pogorszenie pamięci
- Dezorientacja i luki w pamięci
- Lęk i obniżony nastrój
- Kołatanie serca, spadek ciśnienia, zawroty głowy
- Nudności, uczucie zimna, nadmierne ślinienie
- Niewyraźne widzenie
Zdolność jasnego myślenia i racjonalnego działania jest ograniczona. Osoby pod wpływem nie powinny nigdy prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn, a także nie powinny przejmować odpowiedzialności za dzieci.
Do zagrożeń długoterminowych należą:
- Mózg: Długotrwałe używanie marihuany pogarsza funkcjonowanie mózgu, choć te skutki są zwykle odwracalne, jeśli przestaniesz ją stosować.
- Płuca: Palenie marihuany z tytoniem znacznie zwiększa ryzyko zaburzeń czynności płuc i nowotworów.
- Układ sercowo-naczyniowy: Istniejące problemy z sercem mogą się nasilić, ponieważ kannabinoidy czasem przyspieszają akcję serca.
- Psychika: Istniejące choroby psychiczne mogą się pogorszyć przy intensywnym używaniu marihuany, a utajone psychozy mogą wybuchnąć na nowo.
- Ciąża: Marihuany, podobnie jak alkoholu i każdego innego narkotyku, należy unikać, ponieważ ciąża to wrażliwy okres dla rozwoju mózgu nienarodzonego dziecka.
Czy niebezpieczne mieszanki to dodatkowe ryzyko?
Różne zagrożenia zdrowotne związane z marihuaną wynikają głównie z jednoczesnego przyjmowania innych substancji psychoaktywnych. Szczególnie niebezpieczne są następujące połączenia:
- Marihuana i nikotyna: Nasila uszkodzenia płuc i ryzyko sercowo-naczyniowe
- Marihuana i ekstazy: Nieprzewidywalne skutki psychiczne
- Marihuana i amfetamina/kokaina/metamfetamina: Ekstremalne obciążenie układu krążenia
- Marihuana i halucynogeny (LSD, psylocybina z „magicznych grzybków”): Podwyższone ryzyko psychozy
Jak pestycydy trafiają do płuc podczas palenia
Ile pestycydów dostaje się do płuc podczas palenia?
Odsetek pestycydów przenoszonych podczas palenia marihuany jest zatrważająco wysoki. Badanie naukowe Sullivana i wsp. (2013) sprawdzało, jaki procent pestycydów zawartych w marihuanie faktycznie trafia do płuc:
- Papierosy z filtrem: Tylko około 10% pestycydów przedostaje się przez filtr do dymu
- Marihuana z bongiem wodnym/filtrem: Podobnie jak w przypadku papierosów, około 10%
- Zwykły joint bez filtra: Około 50% pestycydów trafia prosto do płuc
- Fajki szklane: Jeszcze wyższy odsetek transferu
Oznacza to, że przy paleniu jointa ze skażeniem pestycydami połowa chemicznych pozostałości dostaje się do twoich dróg oddechowych bez filtracji. Badanie stwierdza: „Ilość pestycydów pozyskiwana z marihuany jest zdumiewająco wysoka i stanowi poważny problem”.
Teoretycznie filtry z węglem aktywnym (7,5 grama węgla aktywnego) mogłyby zmniejszyć ekspozycję na pestycydy. W praktyce większość konsumentów marihuany takich filtrów nie używa. Nawet jeśli pestycydy częściowo ulegają rozkładowi podczas spalania, ich stężenie w dymie pozostaje niepokojąco wysokie.
Jakie są skutki wysokiej ekspozycji na pestycydy dla osób używających marihuany?
Subritzky i wsp. (2017) podsumowują w International Journal of Drug Policy konsekwencje: „Osoby używające marihuany są silnie narażone na pestycydy i pozostałości chemiczne, co bardzo prawdopodobnie może prowadzić do dalszych powikłań zdrowotnych”.
Szczególnie problematyczne jest to w przypadku marihuany medycznej. Chorzy i wrażliwe grupy pacjentów, którzy stosują marihuanę w celach terapeutycznych, są przez dodatkowe skażenie pestycydami narażeni jeszcze bardziej. U osób z osłabionym układem odpornościowym, przewlekłymi chorobami układu oddechowego lub nowotworem skażona marihuana medyczna może dodatkowo pogorszyć stan zdrowia. Pytanie, czy medyczna marihuana zawiera pestycydy, ma więc dla tych pacjentów realne znaczenie.
Badacze ostrzegają: „To poważne zagrożenie toksykologiczne”, zwłaszcza że brakuje odpowiednich ram regulacyjnych.
Dlaczego koncentraty konopne są szczególnie niebezpieczne
Czy koncentraty konopne są groźniejsze niż suszone kwiatostany?
Koncentraty konopne, takie jak oleje, woski i shatter, stanowią jeszcze poważniejsze zagrożenie zdrowotne niż zwykłe kwiatostany. Badania pokazują, że poziom pestycydów w skoncentrowanych produktach jest nawet 10 razy wyższy niż w pierwotnych kwiatostanach.
Przyczyną jest proces produkcji. Podczas ekstrakcji koncentruje się nie tylko pożądane kannabinoidy, ale także wszystkie pozostałości pestycydów. Takie koncentraty często wykorzystuje się w jadalnych produktach konopnych (edibles) albo konsumuje się je bezpośrednio jako wysoce silne produkty do dabbingu.
Gourdet i wsp. (2017) ostrzegają w International Journal of Drug Policy, że to znacznie zwiększa „toksyczność szczególnie niepokojących produktów w postaci koncentratów” i stanowi zagrożenie dla zdrowia publicznego.
W Kolorado doszło już do kilku głośnych wycofań partii marihuany skażonych niebezpiecznymi pestycydami, także w przypadku edibles. Uprawiający twierdzą, że czasem są tak przytłoczeni problemem szkodników, iż sięgają po „opcje nuklearne”: ekstremalnie silne pestycydy, które w rzeczywistości nie są dopuszczone do stosowania w konopiach, by uratować swoje plony.
Marihuana medyczna: kto wystawia receptę i kto ją dostaje?
Kto może przepisać medyczną marihuanę?
W Niemczech medyczną marihuanę mogą przepisywać lekarze wszystkich specjalności. Od marca 2017 roku konopie jako lek są dostępne na receptę dla pacjentów z ciężkimi chorobami. Lekarz wystawia ją na recepcie na środki odurzające i musi starannie uzasadnić decyzję medycznie.
Lekarze rodzinni (POZ), specjaliści i lekarze zajmujący się leczeniem bólu mogą zlecić medyczną marihuanę, jeśli:
- pacjent ma poważną chorobę,
- standardowe terapie nie działają wystarczająco albo nie są tolerowane,
- istnieje uzasadniona szansa, że konopie korzystnie wpłyną na przebieg choroby.
Komu przepisuje się marihuanę jako lek przeciwbólowy?
Medyczną marihuanę przepisuje się jako lek przeciwbólowy głównie w następujących wskazaniach:
- Przewlekły ból: szczególnie ból neuropatyczny, który nie reaguje na typowe leki przeciwbólowe
- Ból nowotworowy: u pacjentów z rakiem, by złagodzić ból i nudności
- Stwardnienie rozsiane: w leczeniu spastyczności i bólu
- Migrena: w przypadkach opornych na leczenie
- Ból nerwowy: po operacjach, urazach lub w neuropatiach
Kasy chorych (w Niemczech: Krankenkassen) w każdym przypadku osobno sprawdzają, czy pokryją koszty medycznej marihuany. Zgoda jest bardziej prawdopodobna, jeśli udokumentowano, że inne terapie nie przyniosły wystarczającego efektu.
Jaka marihuana na migrenę?
Przy migrenie zwykle zaleca się odmiany o zrównoważonym stosunku THC do CBD. CBD (kannabidiol) działa przeciwzapalnie i może wzmacniać przeciwbólowe działanie THC, nie nasilając przy tym zbytnio efektów psychoaktywnych.
Badania wskazują, że medyczna marihuana może zmniejszać częstość i nasilenie napadów migreny. Najlepszą odmianę i dawkę zawsze jednak ustalaj w ścisłej współpracy z doświadczonym lekarzem, ponieważ reakcje bywają bardzo różne u różnych osób.
Jaka marihuana powoduje senność?
Odmiany z wysoką zawartością THC i określonym profilem terpenów (zwłaszcza mircenu) mają zwykle działanie uspokajające i mogą nasilać senność. Odmiany z przewagą indica tradycyjnie łączy się z działaniem relaksującym i ułatwiającym zasypianie.
W zastosowaniach medycznych przy zaburzeniach snu zaleca się często odmiany z:
- wysoką zawartością THC (>15%),
- niską lub umiarkowaną zawartością CBD,
- terpenami takimi jak mircen, linalol i kariofilen.
Działanie uspokajające może jednak powodować niepożądane skutki następnego dnia.
Jaka marihuana na ból nerwowy?
W bólu nerwowym (neuropatycznym) badania pokazują, że najskuteczniejszy bywa zrównoważony stosunek THC do CBD. CBD wzmacnia przeciwbólowe działanie THC i jednocześnie zmniejsza psychoaktywne działania niepożądane.
Medyczną marihuanę stosuje się zwykle w przypadku:
- neuropatii cukrzycowej,
- neuralgii popółpaścowej (po półpaścu),
- bólów fantomowych po amputacjach,
- neuropatii wywołanej chemioterapią,
- bólu nerwowego w przebiegu stwardnienia rozsianego.
Russo (2016) opisuje w Frontiers in Pharmacology, że połączenie różnych kannabinoidów i terpenów („efekt orszaku”) ma szczególne znaczenie dla łagodzenia bólu.
Jaka marihuana dla początkujących?
Początkującym – z powodów medycznych lub innych – najlepiej pasują odmiany z niską zawartością THC (<10%) i wyższym udziałem CBD. CBD łagodzi psychoaktywne działanie THC i zmniejsza ryzyko lęku i paranoi.
Ważne zalecenia na pierwszy raz:
- Dawkuj mało: zacznij od bardzo małych ilości („start low, go slow”)
- Bezpieczne miejsce: w domu, w towarzystwie zaufanych osób
- Bez mieszania: żadnego alkoholu ani innych substancji jednocześnie
- Nie pal: waporyzatory są łagodniejsze dla płuc niż jointy
- Zaplanuj czas: bez zobowiązań i bez prowadzenia pojazdów
Pamiętaj jednak: ze względu na problem pestycydów początkujący powinni być szczególnie ostrożni i używać wyłącznie marihuany z kontrolowanych źródeł, przebadanej w laboratorium.
Przemysł konopny blokuje ochronę konsumentów
Czym są rozcieńczane produkty z marihuany?
Rozcieńczane produkty z marihuany to susz, do którego celowo dodano obce substancje, by zwiększyć wagę i zysk. Częste dodatki to:
- piasek i cukier,
- zmielone szkło (skrajnie niebezpieczne),
- lakier do włosów i pasta do butów,
- przyprawy,
- syntetyczne kannabinoidy.
Takie zanieczyszczenia wytwarzają podczas spalania toksyczne opary i sprawiają, że dawkowanie jest nieprzewidywalne. Rozcieńczane produkty zwykle pochodzą z nielegalnego czarnego rynku, ale skażenie pestycydami to problem, który dotyczy nawet legalnych, licencjonowanych dyspensarów.
Dlaczego przemysł konopny blokuje regulacje?
Największą przeszkodą dla skutecznych regulacji dotyczących pestycydów nie jest brak wiedzy ani technologii – jest nią sam wart miliardy przemysł konopny. Subritzky i in. (2017) dokumentują: „Podobnie jak wcześniej przemysł tytoniowy, przemysł konopny próbuje podważać regulacje dotyczące pestycydów”.
Konkretny przykład z Kolorado: tamtejsze ministerstwo rolnictwa chciało początkowo dopuścić wyłącznie pestycydy o minimalnej toksyczności. Propozycję wycofano jednak z powodu ogromnego sprzeciwu branży – dokładnie taką samą taktykę przez dziesięciolecia skutecznie stosował Big Tobacco.
Podobieństwa do przemysłu tytoniowego są niepokojące. Richter i Levy (2014) opisują w New England Journal of Medicine tę strategię:
- Zaprzeczanie potencjałowi uzależniającemu: bagatelizowanie ryzyka uzależnienia od konopi
- Minimalizowanie zagrożeń zdrowotnych: kwestionowanie lub ignorowanie niekorzystnych wyników badań
- Szybkie stworzenie dużego rynku: agresywna ekspansja, zanim wejdą w życie surowe regulacje
- Lobbing i dotacje na kampanie: zapewnienie sobie wpływu politycznego, by chronić rynek
Dzięki miliardowym zyskom przemysł tytoniowy przez dziesięciolecia potrafił blokować lub rozwadniać każdą regulację służącą ochronie konsumentów. Aktywiści zdrowia publicznego nie dysponują miliardami – to niepokojąca analogia dla regulacji konopi.
Dlaczego nie ma pestycydów dopuszczonych do stosowania w uprawie konopi?
Amerykańska agencja ochrony środowiska EPA nie dopuściła żadnego pestycydu do stosowania w uprawie konopi. Powód jest paradoksalny: na poziomie federalnym w USA konopie nadal są nielegalne, choć liczne stany zalegalizowały marihuanę medyczną lub rekreacyjną.
Ta prawna szara strefa oznacza, że:
- plantatorzy nie mają legalnych, dopuszczonych opcji ochrony roślin,
- laboratoria badawcze wahają się z publikowaniem swoich metod analitycznych – obawiają się, że nieuczciwi plantatorzy zaczną celowo sięgać po nieprzebadane, jeszcze bardziej toksyczne pestycydy,
- nie istnieją ogólnokrajowe normy dotyczące dopuszczalnych poziomów,
- każdy stan opracowuje własne, często niewystarczające przepisy.
Stan Waszyngton przeprowadził w 2015 roku kontrole wyrywkowe w licencjonowanych dyspensarach: 5 z 6 próbek było skażonych potencjalnymi neurotoksynami i czynnikami rakotwórczymi. Wiele próbek zawierało liczne zanieczyszczenia – nawet do 24 różnych pestycydów, insektycydów i fungicydów, z których żaden nie był dopuszczony do stosowania w uprawie konopi.
Big Tobacco czeka na „Big Blunt”
Czy przemysł tytoniowy planuje wejście na rynek konopi?
Odpowiedź brzmi: zdecydowanie tak – i to od dziesięcioleci. Barry i in. (2014) przeanalizowali w Milbank Quarterly ponad 80 milionów stron wewnętrznych dokumentów przemysłu tytoniowego, które ujawniono w postępowaniach sądowych. Dokumenty te pokazują, że od lat 70. wielkie koncerny tytoniowe, takie jak Philip Morris, planują wejście na zalegalizowany rynek konopi.
Mimo publicznych dementi firmy te są gotowe wejść na rynek konopi jako „Big Blunt”, gdy tylko pozwolą na to ramy prawne. Dokumenty ukazują szczegółowe strategie:
- analizy rynku pod kątem nawyków konsumentów konopi,
- opracowywanie produktów, takich jak papierosy z konopiami,
- strategie marketingowe służące dotarciu do nowych grup konsumentów,
- działania lobbingowe wpływające na ustawodawstwo.
Przemysł tytoniowy cierpliwie czeka na właściwy moment – i systematycznie się do niego przygotowuje.
Dlaczego wejście Big Tobacco jest problematyczne?
Przemysł tytoniowy przez dziesięciolecia udowodnił, że potrafi i chce:
- Uzależniać od swoich produktów: dzięki dodatkom, takim jak amoniak, systematycznie zwiększano potencjał uzależniający papierosów
- Wprowadzać opinię publiczną w błąd: przez dziesięciolecia zaprzeczano zagrożeniom zdrowotnym mimo wewnętrznych badań
- Celować w grupy wrażliwe: agresywne reklamy kierowane do młodzieży, kobiet i mniejszości
- Blokować regulacje: masowe kampanie lobbingowe przeciwko ochronie konsumentów
Richter i Levy (2014) ostrzegają: „Przemysł ma zdolność dramatycznej zmiany reguł gry”. Jeśli produkty z konopi będą promowane tymi samymi metodami co papierosy – z miliardowymi budżetami na marketing i lobbing – konsekwencje dla zdrowia publicznego mogą być druzgocące.
McDaniel i in. (2005) dokumentują w Environmental Health Perspectives, jak przemysł tytoniowy przez dziesięciolecia skutecznie blokował regulacje dotyczące pestycydów. Te same strategie przejmuje teraz przemysł konopny – a wejście Big Tobacco mogłoby je jeszcze udoskonalić.
Jak chronić się przed pestycydami
Jak uchronić się przed pestycydami w marihuanie?
Wobec udokumentowanego problemu pestycydów w marihuanie istnieje kilka strategii samoobrony:
1. Wybieraj produkty przebadane w laboratorium
- Kupuj wyłącznie w dyspensarach, które potrafią przedstawić niezależne badania laboratoryjne
- Pytaj wprost o badania na obecność pestycydów, nie tylko o profil kannabinoidów
- Rzetelni sprzedawcy udostępniają pełne certyfikaty analizy (Certificate of Analysis, COA)
2. Wybieraj marihuanę ekologiczną
- Marihuana z uprawy ekologicznej podlega surowszym kontrolom
- Choć nie każdy produkt ekologiczny jest wolny od pestycydów, ryzyko jest wyraźnie mniejsze
- Zwracaj uwagę na odpowiednie certyfikaty
3. Waporyzator zamiast spalania
- Waporyzatory nagrzewają susz konopny do niższych temperatur niż przy paleniu
- Wiele pestycydów uwalnia się dopiero w wyższych temperaturach spalania
- Waporyzacja nie eliminuje pestycydów, ale może zmniejszyć narażenie
4. Do koncentratów podchodź krytycznie
- Unikaj koncentratów konopnych (oleje, woski, shatter) z nieznanych źródeł
- Koncentraty mogą zawierać nawet 10-krotnie wyższe stężenia pestycydów
- Jeśli już koncentraty, to tylko z pełną analizą laboratoryjną
5. Marihuana medyczna: jakość apteczna
- W Niemczech medyczna marihuana z aptek podlega surowszym kontrolom jakości niż w wielu amerykańskich dyspensarach
- Zapytaj lekarza lub farmaceutę o badania na obecność pestycydów
- Dokumentuj nietypowe skutki uboczne
6. Uprawa własna czystymi metodami
- Tam, gdzie jest legalna: uprawa własna daje pełną kontrolę nad stosowanymi substancjami
- Stawiaj na biologiczne zwalczanie szkodników (pożyteczne owady, olej z neem)
- Zintegrowana ochrona roślin zamiast syntetycznych pestycydów
7. Zaangażuj się politycznie
- Domagaj się surowszych regulacji dotyczących pestycydów w konopiach
- Wspieraj organizacje działające na rzecz ochrony konsumentów
- Sprawdzaj stanowiska polityków wobec regulacji konopi
Ważne: dopóki nie ma ogólnokrajowych, surowych regulacji dotyczących pestycydów w konopiach, odpowiedzialność spoczywa na konsumencie. Przemysł konopny – tak jak wcześniej Big Tobacco – bez nacisku społecznego nie wprowadzi dobrowolnie standardów jakości.
Źródła naukowe
- Sullivan N, Elzinga S, Raber JC. Determination of pesticide residues in cannabis smoke. J Toxicol. 2013;2013:378168.
- Subritzky T, Pettigrew S, Lenton S. Into the void: Regulating pesticide use in Colorado’s commercial cannabis markets. Int J Drug Policy. 2017;42:86-96.
- Gourdet C, Giombi KC, Kosa K, Wiley J, Cates S. How four U.S. states are regulating recreational marijuana edibles. Int J Drug Policy. 2017;43:83-90.
- Russo EB. Current therapeutic cannabis controversies and clinical trial design issues. Front Pharmacol. 2016;7:309.
- Subritzky T, Lenton S, Pettigrew S. Legal cannabis industry adopting strategies of the tobacco industry. Drug Alcohol Rev. 2016;35(5):511-513.
- Krauss MJ, Sowles SJ, Sehi A, et al. Marijuana advertising exposure among current marijuana users in the U.S. Drug Alcohol Depend. 2017;174:192-200.
- McDaniel PA, Solomon G, Malone RE. The tobacco industry and pesticide regulations: case studies from tobacco industry archives. Environ Health Perspect. 2005;113(12):1659-1665.
- Richter KP, Levy S. Big marijuana–lessons from big tobacco. N Engl J Med. 2014;371(5):399-401.
- Barry RA, Hiilamo H, Glantz SA. Waiting for the opportune moment: the tobacco industry and marijuana legalization. Milbank Q. 2014;92(2):207-242.
- Niemieckie Centrum ds. Uzależnień (Deutsche Hauptstelle für Suchtfragen e.V.). Cannabis – ryzyko.



