Pesticiden in cannabis: de verborgen gezondheidsrisico’s

Belangrijkste inzichten

• Extreme chemische belasting: In Los Angeles bleek bij 2 van de 3 geteste monsters uit legale dispensaries dat de concentraties landbouwgif tot 1000 keer boven de officiële grenswaarden lagen.
• Directe inhalatie: Bij het roken van een reguliere joint komt circa 50% van de bestrijdingsmiddelen direct in de longen terecht – aanzienlijk meer dan bij filterpeuken (10%).
• Concentraten tot 10x giftiger: Cannabisoliën en waxen bevatten tot 10 keer hogere concentraties pesticiden dan onbewerkte toppen.
• Massale verontreiniging: In de staat Washington waren 5 van de 6 onderzochte monsters vervuild met neurotoxinen en kankerverwekkende stoffen – met soms wel 24 verschillende chemicaliën in één monster.
• Geen goedgekeurde middelen: Het Amerikaanse milieuagentschap EPA heeft geen enkel bestrijdingsmiddel goedgekeurd voor wietteelt, omdat cannabis federaal nog altijd illegaal is.
• Verzet vanuit de industrie: De commerciële wietsector frustreert strenge regulering met beproefde methoden uit de tabakslobby.
• Tabaksreuzen staan klaar: Openbaar gemaakte documenten tonen aan dat concerns zoals Philip Morris al decennia plannen klaarliggen hebben voor “Big Blunt” zodra de markt volledig opengaat.

Het onderschatte probleem van pesticiden in cannabis

Hoe schadelijk zijn pesticiden in wiet?

Chemische residuen vormen een aanzienlijk gevaar dat in maatschappelijke discussies over wietconsumptie nauwelijks aan bod komt. Californië, de eerste Amerikaanse staat die medicinale cannabis legaliseerde, zag al snel verontrustende patronen ontstaan: testlaboratoria rapporteerden herhaaldelijk hoge concentraties landbouwchemicaliën in eindproducten.

Toen de gemeente Los Angeles vervolgens anoniem drie monsters liet testen uit officiële verkooppunten, werd de ernst direct duidelijk: twee van de drie monsters overschreden de wettelijke grenswaarden tot wel 1000 keer. Het voornaamste risico is hierbij niet alleen de aanwezigheid van de chemie op het plantmateriaal, maar vooral de mate waarin deze stoffen door consumptie in je lichaam worden opgenomen.

Onderzoek van Sullivan et al. (2013) in het Journal of Toxicology bevestigt dat de hoeveelheid bestrijdingsmiddelen die via rook inhalatie het lichaam binnendringt “opvallend hoog is en een serieus gevaar vormt”. Anders dan bij veel andere stoffen worden deze chemische verbindingen door verbranding niet geneutraliseerd; ze belanden vrijwel ongehinderd in hoge doses in je longen en bloedbaan.

Wat is het verschil tussen pesticiden en versneden wiet?

Preventie-instanties zoals het Trimbos-instituut en Jellinek waarschuwen al jaren voor vervuilde wiet van de illegale markt, waar soms zand, suiker, glasdeeltjes, haarlak of schimmelsporen in worden aangetroffen. Dergelijke toevoegingen maken de dosering onvoorspelbaar en veroorzaken bij verbranding direct giftige dampen.

Chemische contaminatie door teeltmiddelen is echter een wezenlijk ander vraagstuk: het betreft geen opzettelijke verzwaring door malafide tussenhandelaren, maar achtergebleven spuitmiddelen uit het kweekproces – iets wat ook in coffeeshops en gereguleerde winkels buiten het wietexperiment een risico vormt. Terwijl voorlichting zich vooral richt op zichtbare vervuilingen, blijven onzichtbare bestrijdingsmiddelen in wiet vaak onder de radar. Deze overschrijdingen kunnen honderden malen boven de veilige normen liggen en spelen bij zowel recreatief als medicinaal gebruik.

Cannabis gezondheidsrisico: het wetenschappelijke overzicht

Welke acute en chronische effecten brengt wietgebruik mee?

Het totale cannabis gezondheidsrisico omvat diverse lichamelijke en mentale klachten. Gezondheidsdiensten en verslavingsexperts zoals Jellinek en het Trimbos-instituut onderscheiden de volgende acute bijwerkingen tijdens een roes:

• Verminderd reactievermogen en concentratieproblemen
• Desoriëntatie en haperend kortetermijngeheugen
• Gevoelens van angst, paniek of neerslachtigheid
• Hartkloppingen, duizeligheid en een dalende bloeddruk
• Misselijkheid, koude rillingen en een droge mond of juist overmatige speekselvloed
• Wazig zicht

Omdat helder denken en alert reageren sterk achteruitgaan, is het essentieel om onder invloed geen voertuigen te besturen, geen zware machines te bedienen en geen zorgtaken voor kinderen te dragen.

Op de lange termijn spelen onder meer de volgende risico’s:

• Hersenen: Frequent en langdurig blowen kan cognitieve functies aantasten, al herstelt dit vermogen zich grotendeels na volledige staking van het gebruik.
• Luchtwegen: Het combineren van wiet met tabak vergroot de kans op ernstige longschade, chronische bronchitis en luchtwegkanker aanzienlijk.
• Hart en bloedvaten: Bestaande cardiovasculaire problemen kunnen verergeren doordat cannabinoïden de hartslag flink kunnen opjagen.
• Psychische gesteldheid: Intensief wietgebruik kan psychische klachten versterken en bij genetische aanleg een latente psychose triggeren.
• Zwangerschap: Net als alcohol en tabak dient wiet tijdens de zwangerschap strikt vermeden te worden wegens risico’s voor de neurologische ontwikkeling van het ongeboren kind.

Waarom is gecombineerd middelengebruik extra gevaarlijk?

Veel gezondheidsrisico’s nemen exponentieel toe wanneer wiet tegelijk met andere verdovende of stimulerende middelen wordt genomen. Beruchte combinaties zijn:

• Wiet en tabak/nicotine: Verhoogt de kans op blijvende longschade en cardiovasculaire complicaties.
• Wiet en xtc (MDMA): Kan leiden tot verwarring en onvoorspelbare psychische reacties.
• Wiet en speed, cocaïne of methamfetamine: Zorgt voor een zware en gevaarlijke overbelasting van het hart en vaatstelsel.
• Wiet en psychedelica (lsd, psilocybine uit paddo’s of truffels): Vergroot het risico op paniekaanvallen en psychotische ervaringen.

Hoe bestrijdingsmiddelen in wiet tijdens het roken in je longen terechtkomen

Hoeveel residu inhaleer je daadwerkelijk?

De overdracht van schadelijke teeltstoffen tijdens het roken is opvallend hoog. Een wetenschappelijke studie door Sullivan et al. (2013) bracht exact in kaart welk percentage van de chemische stoffen vanuit de plant in de inhalatiestroom belandt:

• Sigaretten met acetaatfilter: Slechts circa 10% passeert het filter richting de rook.
• Cannabis via een waterpijp of bong: Vergelijkbaar met sigarettenfilters, rond de 10%.
• Reguliere joint zonder speciaal filter: Ongeveer 50% van de aanwezige pesticiden komt direct in de longen.
• Glazen wietpijpjes: Laten nog hogere percentages schadelijke residuen door.

Dit betekent concreet: steek je een joint op die spuitresten bevat, dan inhaleer je de helft van die chemische bestanddelen ongefilterd je luchtwegen in. De onderzoekers stellen onomwonden: “De hoeveelheid pesticiden die via cannabisrook wordt opgenomen, is schrikbarend hoog en vormt een serieus toxicologisch gevaar.”

Actieve koolstoffilters zouden deze blootstelling deels kunnen inperken, maar het overgrote deel van de consumenten gebruikt enkel standaard papieren tipjes. Zelfs wanneer een deel van de verbindingen door de hitte ontbindt, blijven de ingeademde concentraties zorgwekkend hoog.

Wat zijn de gezondheidsgevolgen van deze blootstelling?

Subritzky et al. (2017) vatten de consequenties in het International Journal of Drug Policy helder samen: “Consumenten worden blootgesteld aan substantiële hoeveelheden residuen van bestrijdingsmiddelen, wat zeer waarschijnlijk tot aanvullende gezondheidsschade leidt.”

Dit vormt met name een ernstige bedreiging voor medicinale gebruikers: kwetsbare patiënten die cannabis toepassen tegen chronische pijn, misselijkheid of spasmen lopen door deze extra chemische belasting onevenredig veel risico. Bij mensen met een verzwakt immuunsysteem, longaandoeningen of kanker kan vervuilde medicinale wiet het herstelproces direct ondermijnen.

De wetenschappers concluderen dan ook dat er sprake is van een “aanzienlijke toxicologische dreiging”, vooral door het ontbreken van strikte, gehandhaafde normen en betrouwbare laboratoriumcontroles.

Waarom cannabisconcentraten extra gevaarlijk zijn

Zijn concentraten schadelijker dan traditionele wiettoppen?

Geëxtraheerde wietproducten zoals hasjolie, wax, rosin en shatter brengen nog grotere gezondheidsrisico’s met zich mee dan reguliere toppen. Laboratoriumanalyses tonen aan dat de concentraties pesticiden in cannabis extracten tot wel 10 keer hoger kunnen liggen dan in de oorspronkelijke plant.

Dit komt door het extractieproces: bij het isoleren van cannabinoïden zoals THC worden aanwezige chemische bestrijdingsmiddelen eveneens geconcentreerd. Deze extracten worden verwerkt in vapes, zogeheten ‘dabs’ of toegevoegd aan ‘edibles’ (eetbare wietproducten).

Gourdet et al. (2017) benadrukken in het International Journal of Drug Policy dat dit proces “de toxiciteit van toch al risicovolle concentraten aanzienlijk vergroot”, wat een reëel gevaar voor de volksgezondheid oplevert.

In de Amerikaanse staat Colorado vonden al diverse grootschalige terugroepacties plaats van cannabispartijen en edibles die gevaarlijke stoffen bevatten. Kwekers geven toe dat hardnekkige plagen hen soms verleiden tot drastische noodgrepen: het inzetten van extreem zware, niet-toegelaten insecticiden om hun oogst op het laatste moment veilig te stellen.

Medicinale cannabis: wie schrijft het voor en wie krijgt het?

Wie mag medicinale cannabis voorschrijven?

In Duitsland mogen artsen van alle specialismen medicinale cannabis voorschrijven. Sinds maart 2017 is cannabis als medicijn voor ernstig zieke patiënten op recept verkrijgbaar. Het voorschrijven gebeurt via een speciaal opiumrecept en vereist een zorgvuldige medische onderbouwing.

Huisartsen, medisch specialisten en gespecialiseerde pijnartsen kunnen medicinale cannabis voorschrijven wanneer:

• Er sprake is van een ernstige aandoening
• Standaardbehandelingen onvoldoende aanslaan of niet worden verdragen
• Er een gegronde verwachting is dat cannabis het ziekteverloop positief beïnvloedt

Wie krijgt cannabis als pijnstiller voorgeschreven?

Medicinale cannabis wordt voornamelijk bij de volgende indicaties als pijnstiller voorgeschreven:

• Chronische pijn: Vooral neuropathische pijn die niet reageert op gangbare pijnstillers
• Tumorpijn: Bij kankerpatiënten ter verlichting van pijn en misselijkheid
• Multiple sclerose: Voor de behandeling van spasmen en pijn
• Migraine: In therapieresistente gevallen
• Zenuwpijn: Na operaties, verwondingen of bij neuropathieën

Zorgverzekeraars beoordelen per individueel geval of zij de kosten voor medicinale cannabis vergoeden. Een goedkeuring is waarschijnlijker wanneer gedocumenteerd is dat eerdere behandelingen onvoldoende effect hadden.

Welke cannabis gebruik je bij migraine?

Bij migraine worden over het algemeen cannabissoorten met een evenwichtige THC-CBD-verhouding aanbevolen. CBD (cannabidiol) werkt ontstekingsremmend en kan het pijnstillende effect van THC versterken zonder de psychoactieve effecten te zwaar te benadrukken.

Onderzoeken wijzen erop dat medicinale cannabis de frequentie en intensiteit van migraineaanvallen kan verminderen. De optimale soort en dosering moet je echter altijd in nauw overleg met een behandelend arts bepalen, omdat de individuele reactie sterk kan variëren.

Welke cannabis maakt slaperig?

Cannabissoorten met een hoog THC-gehalte en specifieke terpeenprofielen (met name myrceen) werken over het algemeen verdovend en kunnen slaperigheid bevorderen. Indica-dominante soorten worden van oudsher geassocieerd met ontspannende, slaapopwekkende eigenschappen.

Voor medicinale toepassingen bij slaapstoornissen worden vaak soorten aangeraden met:

• Een hoog THC-gehalte (>15%)
• Een laag tot matig CBD-gehalte
• Terpenen zoals myrceen, linalool en caryofylleen

De verdovende werking kan echter ook de volgende dag nog voor ongewenste bijwerkingen zorgen.

Welke cannabis helpt bij zenuwpijn?

Bij zenuwpijn (neuropathische pijn) toont onderzoek aan dat een evenwichtige THC-CBD-verhouding vaak het meest effectief is. CBD versterkt de pijnstillende werking van THC en vermindert tegelijkertijd psychoactieve bijwerkingen.

Medicinale cannabis bij zenuwpijn wordt doorgaans ingezet bij:

• Diabetische neuropathie
• Postherpetische neuralgie (na gordelroos)
• Fantoompijn na amputaties
• Door chemotherapie veroorzaakte neuropathie
• Zenuwpijn als gevolg van multiple sclerose

Russo (2016) beschrijft in Frontiers in Pharmacology dat de combinatie van verschillende cannabinoïden en terpenen (het ‘entourage-effect’) van cruciaal belang is voor effectieve pijnverlichting.

Welke cannabis is geschikt voor beginners?

Voor beginners – of het nu om medicinale of recreatieve redenen gaat – zijn cannabissoorten met een laag THC-gehalte (<10%) en een hoger CBD-aandeel het meest geschikt. CBD verzacht de psychoactieve effecten van THC en verkleint het risico op angst en paranoia.

Belangrijke adviezen als je voor de eerste keer cannabis gebruikt:

• Doseer laag: Begin met zeer kleine hoeveelheden (“start low, go slow”)
• Veilige omgeving: Thuis met vertrouwde mensen
• Niet combineren: Geen alcohol of andere middelen tegelijkertijd
• Niet roken: Vaporizers zijn aanzienlijk minder schadelijk voor de longen dan joints
• Plan voldoende tijd in: Geen verplichtingen of autorijden

Let wel: gezien het probleem rond pesticiden in cannabis moeten met name beginners extra voorzichtig zijn en uitsluitend producten uit gecontroleerde, in het laboratorium geteste bronnen gebruiken.

Cannabisindustrie blokkeert consumentenbescherming

Wat zijn versneden cannabisproducten?

Versneden cannabisproducten zijn wiet- of hasjproducten waaraan opzettelijk vreemde stoffen zijn toegevoegd om het gewicht en de winst te verhogen. Veelvoorkomende versnijdingsmiddelen zijn:

• Zand en suiker
• Gemalen glas (extreem gevaarlijk)
• Haarlak en schoensmeer
• Specerijen
• Synthetische cannabinoïden

Deze vervuilingen veroorzaken bij verbranding giftige dampen en maken de dosering onvoorspelbaar, met een verhoogde kans op longschade. Waar versneden producten vooral op de illegale zwarte markt voorkomen, is contaminatie door pesticiden in cannabis een probleem dat zelfs legale, vergunde verkooppunten treft.

Waarom blokkeert de cannabisindustrie regelgeving voor bestrijdingsmiddelen in wiet?

De grootste hindernis voor effectieve regulering van bestrijdingsmiddelen in wiet is geen gebrek aan kennis of technologie – het is de miljardenindustrie rondom cannabis zelf. Subritzky et al. (2017) documenteren: “Net zoals eerder de tabaksindustrie probeert de cannabisindustrie regelgeving rondom pesticiden te ondermijnen.”

Een concreet voorbeeld uit Colorado: het ministerie van Landbouw wilde aanvankelijk alleen het gebruik van minimaal toxische bestrijdingsmiddelen toestaan. Dit voorstel werd echter na massale weerstand vanuit de sector ingetrokken – exact dezelfde tactiek die de tabaksindustrie decennialang met succes toepaste.

De parallellen met de tabaksindustrie zijn stuitend. Richter en Levy (2014) beschrijven in het New England Journal of Medicine de gehanteerde strategie:

• Verslavingspotentieel ontkennen: Het verslavingsrisico en elk ander cannabis gezondheidsrisico bagatelliseren
• Gezondheidsrisico’s minimaliseren: Negatieve onderzoeksresultaten in twijfel trekken of negeren
• Snel een grote markt creëren: Agressieve expansie voordat strikte wetgeving van kracht wordt
• Lobbyen en campagnebijdragen: Politieke invloed veiligstellen om de markt af te schermen

Gesteund door miljardenwinsten wist de tabaksindustrie consumentenbescherming decennialang tegen te houden of af te zwakken. Volksgezondheidsorganisaties en instellingen zoals het Trimbos-instituut of Jellinek hebben niet zulke miljardenbudgetten – een verontrustende parallel voor het toezicht op cannabis.

Waarom zijn er geen goedgekeurde bestrijdingsmiddelen voor cannabis?

De Amerikaanse milieuautoriteit EPA heeft geen enkel bestrijdingsmiddel goedgekeurd voor het gebruik op cannabis. De reden hiervoor is paradoxaal: op federaal niveau is cannabis in de Verenigde Staten nog altijd illegaal, ook al hebben talloze deelstaten medicinale of recreatieve cannabis gelegaliseerd.

Deze juridische schemerzone brengt grote problemen met zich mee:

• Telers hebben geen legale, officieel toegelaten bestrijdingsmiddelen tot hun beschikking
• Testlaboratoria aarzelen om hun analysemethoden te publiceren – uit angst dat gewetenloze telers doelgericht overstappen op niet-geteste, nog giftigere stoffen
• Er bestaan geen landelijke normen voor grenswaarden of inhalatietoxiciteit
• Elke staat ontwikkelt eigen, vaak ontoereikende regels

In de staat Washington werden in 2015 steekproeven gehouden bij gereguleerde verkooppunten: 5 van de 6 monsters bleken besmet met potentiële neurotoxinen en kankerverwekkende stoffen. Veel monsters bevatten meerdere vormen van contaminatie – tot wel 24 verschillende pesticiden, insecticiden en fungiciden, waarvan er niet één was goedgekeurd voor cannabis.

Big Tobacco wacht op ‘Big Blunt’

Plant de tabaksindustrie een overstap naar de cannabismarkt?

Het antwoord is een volmondig ja – en dat al tientallen jaren. Barry et al. (2014) analyseerden in het Milbank Quarterly meer dan 80 miljoen pagina’s aan interne documenten van de tabaksindustrie, die via rechtszaken openbaar werden gemaakt. Uit deze stukken blijkt dat grote tabaksconcerns zoals Philip Morris al sinds de jaren zeventig plannen klaarliggen hebben om in te stappen zodra de cannabismarkt legaliseert.

Ondanks publieke ontkenningen staan deze multinationals klaar om als ‘Big Blunt’ de markt te betreden zodra de wetgeving dat toelaat. De documenten onthullen gedetailleerde strategieën:

• Marktanalyses naar consumptiegewoonten rondom cannabis
• Productontwikkeling voor cannabissigaretten
• Marketingstrategieën om nieuwe consumentengroepen te bereiken
• Lobbyactiviteiten om wetgeving te beïnvloeden

De tabaksindustrie wacht geduldig op het juiste moment – en treft achter de schermen systematische voorbereidingen.

Waarom is de toetreding van Big Tobacco zo zorgwekkend?

De tabaksindustrie heeft decennialang bewezen waartoe zij in staat en bereid is:

• Producten verslavender maken: Door toevoegingen zoals ammoniak werd het verslavingspotentieel van sigaretten systematisch vergroot
• Het publiek misleiden: Gezondheidsrisico’s werden tientallen jaren glashard ontkend, ondanks eigen interne studies
• Kwetsbare groepen targeten: Agressieve marketing gericht op jongeren, vrouwen en minderheden
• Regelgeving blokkeren: Massale lobbycampagnes tegen consumentenbescherming

Richter en Levy (2014) waarschuwen: “De industrie heeft de middelen om het speelveld dramatisch te veranderen.” Wanneer cannabisproducten op dezelfde wijze worden vermarkt als tabaksproducten – met miljardenbudgetten voor marketing en lobby – kunnen de gevolgen voor de volksgezondheid rampzalig zijn.

McDaniel et al. (2005) tonen in Environmental Health Perspectives aan hoe de tabaksindustrie jarenlang regelgeving rond pesticiden succesvol tegenhield. Dezelfde strategieën zien we nu terug in de cannabisindustrie – en die kunnen door de komst van Big Tobacco nog verder worden geperfectioneerd.

Hoe bescherm je jezelf tegen pesticiden in cannabis?

Hoe schadelijk zijn pesticiden in wiet en hoe bescherm je jezelf?

Gezien de aangetoonde risico’s zijn er verschillende manieren waarop je jezelf kunt beschermen tegen pesticiden in cannabis:

1. Kies voor in het laboratorium geteste producten

• Koop bij voorkeur via betrouwbare kanalen, zoals coffeeshops die deelnemen aan het wietexperiment of transparante analyses delen
• Vraag specifiek naar testen op pesticiden en schimmelsporen, niet alleen naar cannabinoïdeprofielen
• Betrouwbare leveranciers verstrekken een volledig analysecertificaat (Certificate of Analysis, COA)

2. Kies voor biologische teelt

• Biologisch geteelde cannabis is onderworpen aan strengere richtlijnen
• Hoewel niet elk biologisch product gegarandeerd 100% vrij is van residuen, is het risico aanzienlijk kleiner
• Let op duidelijke certificeringen en keurmerken

3. Gebruik een vaporizer in plaats van verbranding

• Een vaporizer verhit cannabis tot lagere temperaturen dan verbranding in een joint
• Veel bestrijdingsmiddelen komen pas vrij bij hogere verbrandingstemperaturen, wat de inhalatietoxiciteit verlaagt
• Verdampen sluit pesticiden niet volledig uit, maar kan de schadelijke blootstelling wel verminderen

4. Wees kritisch op concentraten

• Vermijd cannabisconcentraten (zoals oliën, wax of shatter) uit onbekende bronnen
• Concentraten kunnen een tot wel 10 keer hogere concentratie aan bestrijdingsmiddelen bevatten
• Gebruik concentraten alleen als er een volledige laboratoriumanalyse beschikbaar is

5. Medicinale cannabis: kwaliteit via de apotheek

• Medicinale cannabis die via de apotheek wordt verstrekt, voldoet aan strenge farmaceutische kwaliteitseisen en strikte grenswaarden
• Vraag je arts of apotheker gerust naar kwaliteitscontroles en analyses
• Meld ongebruikelijke bijwerkingen direct bij je behandelaar

6. Zelf kweken met schone methoden

• Wanneer je zelf kweekt, behoud je volledige controle over welke middelen worden gebruikt
• Kies voor biologische plaagbestrijding (zoals natuurlijke vijanden of neemolie)
• Pas geïntegreerde gewasbescherming (Integrated Pest Management) toe in plaats van chemische bestrijdingsmiddelen

7. Bewustwording en maatschappelijke betrokkenheid

• Vraag aandacht voor strengere controle op residuen en bestrijdingsmiddelen in wiet
• Ondersteun initiatieven die opkomen voor consumentenveiligheid en volksgezondheid
• Blijf op de hoogte van beleid en regelgeving rondom kwaliteitsnormen voor cannabis

Belangrijk: zolang er geen universele, strikte handhaving is op pesticiden in cannabis, ligt een groot deel van de verantwoordelijkheid bij de consument zelf. Zonder publieke en politieke druk zal de commerciële industrie – net als voorheen de tabaksindustrie – niet uit eigen beweging strenge kwaliteitsstandaarden doorvoeren.

Wetenschappelijke bronnen

• Sullivan N, Elzinga S, Raber JC. Determination of pesticide residues in cannabis smoke. J Toxicol. 2013;2013:378168.
• Subritzky T, Pettigrew S, Lenton S. Into the void: Regulating pesticide use in Colorado’s commercial cannabis markets. Int J Drug Policy. 2017;42:86-96.
• Gourdet C, Giombi KC, Kosa K, Wiley J, Cates S. How four U.S. states are regulating recreational marijuana edibles. Int J Drug Policy. 2017;43:83-90.
• Russo EB. Current therapeutic cannabis controversies and clinical trial design issues. Front Pharmacol. 2016;7:309.
• Subritzky T, Lenton S, Pettigrew S. Legal cannabis industry adopting strategies of the tobacco industry. Drug Alcohol Rev. 2016;35(5):511-513.
• Krauss MJ, Sowles SJ, Sehi A, et al. Marijuana advertising exposure among current marijuana users in the U.S. Drug Alcohol Depend. 2017;174:192-200.
• McDaniel PA, Solomon G, Malone RE. The tobacco industry and pesticide regulations: case studies from tobacco industry archives. Environ Health Perspect. 2005;113(12):1659-1665.
• Richter KP, Levy S. Big marijuana–lessons from big tobacco. N Engl J Med. 2014;371(5):399-401.
• Barry RA, Hiilamo H, Glantz SA. Waiting for the opportune moment: the tobacco industry and marijuana legalization. Milbank Q. 2014;92(2):207-242.
• Deutsche Hauptstelle für Suchtfragen e.V. Cannabis – Risiken.