Een kwikvergiftiging in medische zin is in Duitsland zeldzaam. Bijna iedereen draagt echter kleine hoeveelheden kwik in het lichaam, vooral afkomstig van vis en van oude amalgaamvullingen. Zowel methylkwik uit vis als kwikdamp uit amalgaam kan in de hersenen en bij het ongeboren kind terechtkomen. Doorslaggevend is de hoeveelheid: via grote roofvissen komt vaak aanzienlijk meer binnen dan via intacte vullingen. Dit artikel laat zien wat studies over beide bronnen echt aantonen en welke wijdverbreide beweringen niet kloppen.
Het is aflevering 1 van onze serie „Hoe vergiftigt de mens zichzelf?”, waarin we de ene giftige stof na de andere onder de loep nemen. Het artikel vervangt geen gesprek met een arts of tandartspraktijk. Stand van zaken: november 2026.
Het belangrijkste over kwikvergiftiging in het kort
- In twee grote gerandomiseerde studies met samen meer dan 1.000 kinderen waren er bij IQ, geheugen en concentratie geen nadelen van amalgaamvullingen ten opzichte van kunststofvullingen [1][2].
- Wie zijn amalgaamvullingen liet verwijderen, voelde zich na 12 maanden niet duidelijk beter dan mensen in een gezondheidsprogramma zonder verwijdering [3].
- Tonijn uit blik (light) bevat gemiddeld 0,126 mg kwik per kg, zwaardvis bijna acht keer zoveel, zalm en sardine nauwelijks iets [4].
- De kwikwaarden in tonijn zijn sinds 1971 wereldwijd grotendeels gelijk gebleven, niet gestegen [5].
- Sinds 1 januari 2025 mag amalgaam in de EU in principe niet meer worden gebruikt, vooral om redenen van milieubescherming [6].
Wat is kwikvergiftiging en waarom is kwik giftig?
Een kwikvergiftiging is een beschadiging van zenuwen, nieren of andere organen door te veel kwik. Hoe gevaarlijk kwik is, hangt sterk af van de vorm:
- Kwikdamp (metallisch kwik): Dit ontstaat bijvoorbeeld uit amalgaamvullingen of kapotte spaarlampen. Bij inademing neemt de long ongeveer 80 procent ervan op [7].
- Anorganisch kwik (kwikzouten): Het wordt via de darm slecht opgenomen en belast vooral de nieren [8].
- Methylkwik: Het hoopt zich op in roofvissen, wordt vrijwel volledig uit voeding opgenomen en bereikt de hersenen en ongeboren kinderen. Het zenuwstelsel van kinderen in de baarmoeder is bijzonder gevoelig [8].
Symptomen van een kwikvergiftiging
De symptomen hangen ervan af of de vergiftiging plotseling door een grote hoeveelheid ontstaat of sluipend over maanden. Medisch wordt ze geregistreerd als „toxisch effect van kwik” (ICD-10 T56.1).
- Acuut, bijvoorbeeld na het inademen van grote hoeveelheden damp: hoesten, kortademigheid, pijn op de borst, koorts, misselijkheid, later nierschade [7].
- Chronisch: trillen van de handen, prikkelbaarheid en stemmingswisselingen, geheugen- en slaapproblemen, ontstekingen van tandvlees en mondslijmvlies, verhoogde speekselvloed, gevoelloosheid, nierschade. Bij methylkwik staan stoornissen van het zien, het gehoor en het lopen op de voorgrond [7].
Vermoeden van acute vergiftiging? Bijvoorbeeld na het inademen van veel kwikdamp of het inslikken van kwikhoudende chemicaliën: bel de huisarts of het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum via een arts, of 112.
Echte chronische vergiftigingen komen vooral voor bij arbeidsongevallen, bij goudwinning met kwik, door kwikhoudende huidopheldererende crèmes of na ongelukken met grote hoeveelheden metallisch kwik [9]. Niet-specifieke klachten zoals moeheid, hoofdpijn of concentratieproblemen hebben vrijwel altijd andere oorzaken.
Hoeveel kwik zit er in het lichaam?
Bij de meeste mensen in Duitsland ligt het kwik ver onder de waarden vanaf welke gezondheidsschade mogelijk is. De Duitse Commissie Human-Biomonitoring van het Umweltbundesamt (het Duitse federale milieuagentschap) heeft hiervoor beoordelingswaarden vastgesteld: vanaf 20 microgram per gram creatinine in de urine of, bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd, vanaf 15 microgram per liter bloed is een gezondheidsschade mogelijk (HBM-II-waarde). Onder 5 microgram per gram creatinine respectievelijk per liter bloed zijn geen schadelijke effecten bekend (HBM-I-waarde). Ligt een waarde daartussen, dan adviseert de commissie die te controleren en naar de bron te zoeken, vooral bij vrouwen met een kinderwens [7]. De invloed van amalgaamvullingen in goede staat op de bloedgrenswaarde is volgens de commissie te verwaarlozen. Welke bron overheerst, blijkt uit het soort monster:
- Urine weerspiegelt vooral anorganisch kwik, dus amalgaam.
- Bloed weerspiegelt vooral methylkwik, dus vis. Wie regelmatig sterk belaste roofvis eet, kan de bloedwaarde bereiken [7].
De Europese Autoriteit voor voedselveiligheid EFSA heeft tolereerbare weekhoeveelheden vastgesteld: 1,3 microgram methylkwik en 4 microgram anorganisch kwik per kilogram lichaamsgewicht. Gemiddeld zitten volwassenen in Europa daaronder, veelvuldige viseters en sommige kinderen kunnen ze overschrijden [8]. De belangrijkste bronnen van methylkwik zijn volgens de EFSA tonijn, zwaardvis, kabeljauw, wijting en snoek.
Amalgaamvullingen: wat laten de studies zien?
Amalgaamvullingen geven meetbaar kwik af, maar in gerandomiseerde studies leidde dat niet tot aantoonbare gezondheidsschade. Het meest overtuigend zijn twee studies die in 2006 in het tijdschrift JAMA verschenen. In New England werden 534 kinderen willekeurig ingedeeld voor amalgaam- of kunststofvullingen. Na vijf jaar hadden kinderen met amalgaam weliswaar iets meer kwik in de urine, maar hun IQ verschilde niet: het verschil was 1,0 punt, zelfs licht in het voordeel van de amalgaamgroep, en niet significant. Ook geheugen, fijne motoriek en nierwaarden waren gelijk [1]. Een parallelle studie met 507 kinderen in Lissabon kwam tot hetzelfde resultaat [2].
Voor multiple sclerose vond een meta-analyse geen vastgesteld verband met amalgaam [10]. Voor alzheimer zijn er slechts weinig en oudere studies zonder duidelijk resultaat.
Helemaal onschuldig is amalgaam toch niet voor iedereen: zelden zijn er echte allergieën of ontstekingsreacties van het slijmvlies direct naast de vulling. De Amerikaanse geneesmiddelenautoriteit FDA adviseert sinds 2020 voor risicogroepen om waar mogelijk andere materialen te gebruiken: zwangeren, vrouwen die borstvoeding geven, vrouwen met een kinderwens, kinderen, mensen met nierzwakte, bepaalde zenuwziekten of een amalgaamallergie. Het verwijderen van intacte vullingen adviseert ze niet [11].
Amalgaamvulling verwijderen: helpt dat?
Intacte amalgaamvullingen laten verwijderen verbetert klachten volgens de tot nu toe beschikbare studies niet sterker dan andere maatregelen. De belangrijkste studie hierover komt uit Duitsland: in de German Amalgam Trial werden 90 mensen die hun klachten aan amalgaam toeschreven, willekeurig over drie groepen verdeeld: amalgaam verwijderen, amalgaam verwijderen plus „uitleiding” met hooggedoseerde vitaminen en sporenelementen, of een gezondheidsprogramma zonder verwijdering. Na 12 maanden daalde de klachtensom in beide verwijderingsgroepen met 3,5 punten, in de groep zonder verwijdering met 2,5 punten. Het verschil was niet significant, het ging in alle drie de groepen beter [3].
Een Noorse studie vond drie jaar na de verwijdering minder klachten dan in een vergelijkingsgroep zonder behandeling [12]. Ze was echter klein, de deelnemers wisten of hun amalgaam was verwijderd, en verwachting kan klachten merkbaar veranderen.
Belangrijk: bij het uitboren komt kortstondig meer kwikdamp vrij dan bij het kauwen op een intacte vulling [11]. Als een vulling toch vervangen moet worden, bijvoorbeeld omdat ze breekt of eronder cariës ontstaat, beschermen waterkoeling, krachtige afzuiging en een cofferdam (rubberdam). Het vervangen van intacte vullingen zonder medische reden wordt in Duitsland niet door de wettelijke ziektekostenverzekering vergoed.
Gebruik de infographic op je eigen site
Je mag de infographic vrij gebruiken met bronvermelding en link. Code kopiëren:
<a href="https://gesundefakten.com/nl/gezondheid/kwikvergiftiging/"><img src="https://gesundefakten.com/wp-content/uploads/2026/11/q2-amalgam-nl.webp" alt="Infographic: gerandomiseerde studies over amalgaam, IQ-verschil bij kinderen 1,0 punt niet significant, klachten na verwijderen min 3,5 tegenover min 2,5 zonder verwijderen" width="1536" height="1024"></a><br>Bron: <a href="https://gesundefakten.com/nl/gezondheid/kwikvergiftiging/">gesundefakten.com</a>Is amalgaam verboden?
Ja, sinds 1 januari 2025 mag amalgaam in de EU in principe niet meer worden gebruikt voor tandvullingen. Uitzonderingen gelden alleen als een tandarts het om medische redenen absoluut noodzakelijk acht [6]. Al sinds juli 2018 gold het verbod voor melktanden, kinderen onder 15 jaar en voor zwangeren en vrouwen die borstvoeding geven [13]. De hoofdreden is milieubescherming: kwik uit tandartspraktijken en crematoria komt in lucht en water terecht en uiteindelijk in vissen.
Voor wettelijk verzekerden in Duitsland ontstaan hierdoor geen extra kosten. In Duitsland worden in het kiezengebied sinds 2025 zelfhechtende materialen zoals glasionomeercement door de wettelijke verzekering vergoed, in uitzonderingsgevallen ook bepaalde kunststofvullingen, in het frontgebied kunststofvullingen [14].
Kwik in vis: hoeveel kwik zit er in tonijn?
Tonijn uit blik is matig belast, grote roofvissen zoals zwaardvis en haai zijn de echte koplopers. Dat blijkt uit meetgegevens van de Amerikaanse voedselautoriteit FDA over meer dan 20 jaar:
| Vis | Kwik, gemiddelde (mg/kg) |
|---|---|
| Zwaardvis | 0,995 |
| Haai | 0,979 |
| Grootoogtonijn, vers | 0,689 |
| Geelvintonijn, vers | 0,354 |
| Witte tonijn (albacore), blik | 0,350 |
| Heilbot | 0,241 |
| Tonijn light (meestal bonito), blik | 0,126 |
| Kabeljauw | 0,111 |
| Haring | 0,078 |
| Forel | 0,071 |
| Alaska-koolvis | 0,031 |
| Zalm, vers | 0,022 |
| Sardine | 0,013 |
| Garnalen | 0,009 |
Bron: FDA, Mercury Levels in Commercial Fish and Shellfish 1990–2012 [4]. Afzonderlijke vissen kunnen aanzienlijk hoger of lager liggen.
Gebruik de infographic op je eigen site
Je mag de infographic vrij gebruiken met bronvermelding en link. Code kopiëren:
<a href="https://gesundefakten.com/nl/gezondheid/kwikvergiftiging/"><img src="https://gesundefakten.com/wp-content/uploads/2026/11/q2-fisch-nl.webp" alt="Infographic: kwik in vis, zwaardvis 0,995 en haai 0,979 mg/kg, tonijn light uit blik 0,126, zalm 0,022, sardine 0,013 mg/kg" width="1536" height="1024"></a><br>Bron: <a href="https://gesundefakten.com/nl/gezondheid/kwikvergiftiging/">gesundefakten.com</a>In de EU geldt voor tonijn een maximumgehalte van 1 milligram kwik per kilogram [15]. Tonijn uit blik (light) ligt gemiddeld op ongeveer een achtste daarvan [4]. Kleinere, kortlevende tonijnsoorten zoals bonito zijn minder belast dan grote en oude dieren.
Vaak wordt gezegd dat kwik in tonijn elk jaar stijgt, sommige bronnen noemen 4 procent. Een analyse van bijna 3.000 monsters van tropische tonijn laat iets anders zien: sinds 1971 zijn de waarden wereldwijd grotendeels stabiel gebleven, alleen in de noordwestelijke Stille Oceaan stegen ze tijdelijk. Ze zijn echter ook niet gedaald ondanks lagere uitstoot, omdat de oceaan oud kwik gedurende tientallen jaren opslaat [5].
Vis tijdens de zwangerschap: mijden of eten?
Zwangeren moeten vis eten, maar grote roofvissen mijden. Het Duitse Bundesinstitut für Risikobewertung adviseert zwangeren en vrouwen die borstvoeding geven om terughoudend te zijn met tonijn, en zwaardvis, haai (in Duitsland ook verkocht als „Schillerlocken” of „Seeaal”) en andere grote roofvissen te mijden [16]. Vis op zich is waardevol: op de Seychellen aten zwangeren gemiddeld 12 visgerechten per week, en hun kinderen vertoonden op 9-jarige leeftijd geen ontwikkelingsnadelen door het kwik [17]. Op de Faeröer, waar veel griend werd gegeten, vonden onderzoekers daarentegen lichte achterstanden bij kinderen met een hoge belasting [18]. De EFSA gaat ervan uit dat omega-3-vetten uit vis een deel van het effect van kwik compenseren [8].
Mythencheck: wat er over kwik wordt beweerd
Rond amalgaam en tonijn doen veel tegenstrijdige beweringen de ronde. De meest voorkomende misvattingen:
- „Uit amalgaam wordt helemaal geen kwik opgenomen.” Onjuist. Ingeademde kwikdamp wordt voor ongeveer 80 procent opgenomen, alleen is de hoeveelheid klein [7].
- „Zalm is een sterk belaste roofvis.” Onjuist. Zalm hoort met 0,022 mg/kg bij de minst belaste consumptievissen [4].
- „Na de verwijdering gaat het met 70 procent van de patiënten beter.” Dergelijke cijfers komen uit praktijken zonder vergelijkingsgroep. In de gerandomiseerde Duitse studie ging het ook met de groep zonder verwijdering beter [3].
- „Tonijn hooguit één keer per week” of „twee tot drie blikjes zijn geen probleem”. Op internet doen zeer uiteenlopende grenzen de ronde. De Duitse Gesellschaft für Ernährung (DGE) adviseert in totaal een tot twee porties vis per week, bij voorkeur afwisselend magere zeevis en vette vis zoals zalm of haring [19].
Andere wijdverbreide beweringen in de factcheck:
| Bewering | Wat het bewijs laat zien |
|---|---|
| „Bij elke tweede drager van amalgaam ligt het kwik in het speeksel boven de grenswaarde” (Tübinger kauwgomtest) | De speekseltest meet vooral kwik dat het lichaam nauwelijks opneemt, en niet de ingeademde damp. De Duitse Commissie Human-Biomonitoring acht hem daarom ongeschikt [20]. |
| „Een provocatietest met DMPS laat zien hoeveel kwik in het lichaam is opgeslagen” | Een chelator verhoogt de kwikuitscheiding bij bijna iedereen, ook zonder bijzondere belasting. Er zijn geen normwaarden, de test is niet betrouwbaar en kan bijwerkingen hebben [21]. |
| „Kindervaccinaties bevatten kwik” | Het kwikhoudende conserveermiddel thiomersal is in de EU sinds eind jaren 1990 uit kindervaccins verwijderd of sterk verminderd. Studies vonden geen verband met ontwikkelingsstoornissen [22]. |
Kwikvergiftiging ontgiften: kwik testen, uitscheiden en afbreken
Een zinvolle test is een bloed- of urinemonster zonder voorafgaande toediening van medicijnen, beoordeeld aan de hand van de waarden van het Duitse Umweltbundesamt [7]. Aanspreekpunten zijn huisartsenpraktijken en poliklinieken voor arbeids- en milieugeneeskunde. Haaranalyses en provocatietesten met DMPS of DMSA zijn hiervoor niet geschikt [21].
Voor een „uitleiding” met chlorella-algen, koriander of voedingssupplementen zijn er geen betrouwbare studies bij mensen. In de German Amalgam Trial leverde een uitleiding met hooggedoseerde vitaminen en sporenelementen geen extra voordeel op [3]. Echte vergiftigingen behandelen artsen met toegelaten chelatoren. Zonder aangetoonde vergiftiging horen deze middelen niet thuis in zelfbehandeling. Kwik breekt het lichaam ook zelf af: methylkwik in het bloed daalt naar schatting binnen ongeveer 50 tot 80 dagen tot de helft, als er geen nieuwe opname volgt [23].
Zo verlaag je je kwikbelasting
- Viskeuze: Een tot twee porties vis per week [19], vaker zalm, haring, sardine, forel of koolvis, zelden tonijnsteak, geen zwaardvis of haai, vooral tijdens zwangerschap en borstvoedingsperiode [16].
- Tonijn uit blik: „Light” respectievelijk bonito is minder belast dan witte tonijn [4].
- Intacte amalgaamvullingen: niet preventief laten verwijderen, maar vervangen als ze toch vernieuwd moeten worden. Bij een aangetoonde allergie beslist de tandartspraktijk.
- Kapotte spaarlamp: kamer direct luchten en 15 minuten verlaten, resten opnemen met een vochtige doek, niet stofzuigen, in een afgesloten glazen pot naar de milieustraat brengen [24].
- Geen huidopheldererende crèmes uit onbetrouwbare bronnen: Dergelijke crèmes en zepen van internet bevatten steeds weer kwik, hoewel het in cosmetica in de EU verboden is [9].
Veelgestelde vragen
Welke symptomen heeft een kwikvergiftiging?
Typisch voor een chronische vergiftiging zijn trillen, prikkelbaarheid, geheugen- en slaapproblemen, ontstekingen in de mond en nierschade, acuut hoesten, kortademigheid en koorts. Bij een vermoeden bloed en urine medisch laten onderzoeken, in een noodgeval de huisarts of het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum via een arts, of 112 [7].
Moet ik mijn amalgaamvullingen laten verwijderen?
Alleen als er een tandheelkundige reden is of een allergie is aangetoond. Het verwijderen zet kortstondig meer kwik vrij en leverde in de Duitse amalgaamstudie geen extra voordeel op ten opzichte van een gezondheidsprogramma [3].
Hoe vaak mag je tonijn eten?
Voor volwassenen is tonijn uit blik af en toe onbedenkelijk, de waarden liggen gemiddeld ver onder het maximumgehalte van de EU [4][15]. Afwisseling met weinig belaste vis zoals zalm, haring of sardine verlaagt de opname, in totaal adviseert de Duitse DGE een tot twee visporties per week [19]. Zwangeren en vrouwen die borstvoeding geven moeten tonijn beperken [16].
Wat te doen als een kwikthermometer breekt?
Een oude koortsthermometer bevat aanzienlijk meer kwik dan een spaarlamp. Alle anderen, ook huisdieren, verlaten de ruimte, ramen openen en deuren naar andere ruimtes sluiten. De bolletjes met stevig papier bij elkaar schuiven en met plakband of een pipet in een afsluitbare pot doen. Nooit stofzuigen of vegen en niets door de afvoer spoelen. Bij grotere hoeveelheden of bolletjes in tapijt of kieren het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum via een arts of de milieudienst raadplegen [25].
Conclusie: kwikvergiftiging door amalgaam en vis
Een kwikvergiftiging door intacte amalgaamvullingen is volgens de huidige stand van de studies niet aangetoond, en preventief verwijderen levert geen aangetoond voordeel op. De belangrijkere bron is tegenwoordig vis: wie grote roofvissen mijdt en in plaats daarvan kleine, vette vis eet, profiteert van omega-3 en neemt weinig kwik op. Dure tests en uitleidingskuren kun je je besparen. In de volgende aflevering van de serie gaat het over lood. Hoe kunststofdeeltjes in het lichaam terechtkomen, lees je in ons artikel over microplastics in het lichaam.
Citatievoorstel: gesundefakten.com (2026): Kwikvergiftiging: hoe gevaarlijk zijn amalgaam en tonijn echt? https://gesundefakten.com/nl/gezondheid/kwikvergiftiging/
Bronnen
- Bellinger DC, Trachtenberg F, Barregard L et al.: Neuropsychological and renal effects of dental amalgam in children: a randomized clinical trial. JAMA 2006. PubMed 16622139. DOI: 10.1001/jama.295.15.1775.
- DeRouen TA, Martin MD, Leroux BG et al.: Neurobehavioral effects of dental amalgam in children: a randomized clinical trial. JAMA 2006. PubMed 16622140. DOI: 10.1001/jama.295.15.1784.
- Melchart D, Vogt S, Köhler W et al.: Treatment of health complaints attributed to amalgam. J Dent Res 2008. PubMed 18362317. DOI: 10.1177/154405910808700410.
- U.S. Food and Drug Administration: Mercury Levels in Commercial Fish and Shellfish (1990–2012). fda.gov.
- Médieu A, Point D, Sonke JE et al.: Stable Tuna Mercury Concentrations since 1971 Illustrate Marine Inertia and the Need for Strong Emission Reductions under the Minamata Convention. Environ Sci Technol Lett 2024. DOI: 10.1021/acs.estlett.3c00949.
- Verordnung (EU) 2024/1849 zur Änderung der Verordnung (EU) 2017/852 hinsichtlich Dentalamalgam und anderer mit Quecksilber versetzter Produkte. eur-lex.europa.eu.
- Umweltbundesamt, Kommission Human-Biomonitoring: Stoffmonographie Quecksilber – Referenz- und Human-Biomonitoring-Werte (HBM). Bundesgesundheitsblatt 1999, Addendum 2009. umweltbundesamt.de. En ook: UK Health Security Agency: Elemental mercury and inorganic mercury: toxicological overview. gov.uk.
- EFSA Panel on Contaminants in the Food Chain: Scientific Opinion on the risk for public health related to the presence of mercury and methylmercury in food. EFSA Journal 2012;10(12):2985. DOI: 10.2903/j.efsa.2012.2985.
- UN Environment Programme, Global Mercury Partnership: Fact sheet: Mercury in skin lightening creams. unep.org.
- Aminzadeh KK, Etminan M: Dental amalgam and multiple sclerosis: a systematic review and meta-analysis. J Public Health Dent 2007. PubMed 17436982. DOI: 10.1111/j.1752-7325.2007.00011.x.
- U.S. Food and Drug Administration: FDA Issues Recommendations for Certain High-Risk Groups Regarding Mercury-Containing Dental Amalgam, 24.09.2020. fda.gov.
- Lygre GB, Sjursen TT, Svahn J et al.: Characterization of health complaints before and after removal of amalgam fillings – 3-year follow-up. Acta Odontol Scand 2013. PubMed 22746255. DOI: 10.3109/00016357.2012.697577.
- Verordnung (EU) 2017/852 über Quecksilber, Artikel 10. eur-lex.europa.eu.
- GKV-Spitzenverband und KZBV: Füllungen ohne Amalgam: neue Kassenleistung ab 2025. gkv-spitzenverband.de.
- Verordening (EU) 2023/915 inzake maximumgehalten voor bepaalde verontreinigingen in levensmiddelen, bijlage I, sectie kwik. eur-lex.europa.eu.
- Bundesinstitut für Risikobewertung: Fischverzehr in Schwangerschaft und Stillzeit: Einige Fischarten weisen hohe Methylquecksilber-Gehalte auf. Advies 2024. bfr.bund.de.
- Myers GJ, Davidson PW, Cox C et al.: Prenatal methylmercury exposure from ocean fish consumption in the Seychelles child development study. Lancet 2003. PubMed 12767734. DOI: 10.1016/S0140-6736(03)13371-5.
- Grandjean P, Weihe P, White RF et al.: Cognitive deficit in 7-year-old children with prenatal exposure to methylmercury. Neurotoxicol Teratol 1997. PubMed 9392777. DOI: 10.1016/s0892-0362(97)00097-4.
- Deutsche Gesellschaft für Ernährung: Gut essen und trinken – die DGE-Empfehlungen, 2024. dge.de.
- Umweltbundesamt, Kommission Human-Biomonitoring: Stellungnahme zur Bestimmung von Quecksilber im Speichel („Kaugummitest“). umweltbundesamt.de.
- Ruha AM: Recommendations for provoked challenge urine testing. J Med Toxicol 2013. PubMed 24113861. DOI: 10.1007/s13181-013-0350-7.
- European Medicines Agency: EMEA public statement on thiomersal in vaccines for human use – recent evidence supports safety of thiomersal-containing vaccines, 2004. ema.europa.eu.
- Jo S, Woo HD, Kwon HJ et al.: Estimation of the Biological Half-Life of Methylmercury Using a Population Toxicokinetic Model. Int J Environ Res Public Health 2015. PubMed 26264017. DOI: 10.3390/ijerph120809054.
- Umweltbundesamt: Energiesparlampen: Bei Bruch ist Lüften das A und O. Persbericht. umweltbundesamt.de.
- U.S. Environmental Protection Agency: What to Do if a Mercury Thermometer Breaks. epa.gov.
